Melanositar nevus (xal) dərinin piqment hüceyrələrinin — melanositlərin xoşxassəli toplantısıdır. Anadangəlmə və ya qazanılmış, yastı və ya qabarıq ola bilər.
Sinonimlər: Xal, Nevus
Demək olar ki, hər kəsdə xal var; açıq dərili böyüklərdə onların sayı bir neçə onluğa çata bilər. Nevusların əksəriyyəti ömür boyu xoşxassəli qalır. Lakin melanomaların bir hissəsi mövcud xallardan inkişaf edir və ya yeni “xal” kimi görünür, buna görə müayinə tələb edən əlamətləri bilmək vacibdir.
Səbəblər və risk amilləri
- Genetika və dərinin açıq fototipi.
- Günəş şüalanması, xüsusən uşaqlıqda yanıqlar, solyari.
- Çox sayda xal (50-dən artıq) və atipik (displastik) nevuslar — melanoma üçün risk amili.
- İri anadangəlmə nevusların (böyükdə 20 sm-dən çox) bədxassəliləşmə riski yüksəkdir.
Növlər və simptomlar
Sərhəd nevusları yastı, bərabər qəhvəyi rəngdədir; mürəkkəb nevuslar bir az qabarıq olur; dermadaxili nevuslar yumşaq, bədən rəngində, çox vaxt tüklü olur. Ayrıca mavi nevus, Şpits nevusu, displastik nevus ayırd edilir. Adi xal simmetrikdir, kənarları hamar, rəngi eynicinslidir, diametri çox vaxt 6 mm-ə qədərdir və illər ərzində demək olar ki, dəyişmir.
Diaqnostika: ABCDE qaydası
- A — asimmetriya;
- B — qeyri-hamar, bulanıq kənarlar;
- C — qeyri-bərabər rəng (bir neçə çalar, qara, qırmızı, ağ sahələr);
- D — diametr 6 mm-dən çox;
- E — təkamül: ölçü, forma, rəng dəyişikliyi, qaşınma və ya qanaxmanın yaranması.
“Çirkin ördək balası” — digərlərinə bənzəməyən xal da narahatlıq yaradır. Dermatoloq nevusları dermatoskopiya ilə, çoxsaylı xallarda isə dinamik müşahidə üçün xəritələmə və fotoqeydiyyatla qiymətləndirir.
Müalicə
Adi xalları götürmək lazım deyil. Melanomadan şübhələndikdə, həmçinin daimi travmalanma olduqda histoloji müayinə ilə cərrahi kəsib götürmə aparılır. Şübhəli törəmələr lazer və ya yandırma ilə götürülmür: bu, toxumanı mikroskop altında öyrənmək imkanını aradan qaldırır.
Profilaktika
Günəşdən qorunma, solyaridən imtina, ayda bir dəfə dərinin özünümüayinəsi, risk qruplarından olan insanlar üçün hər il dermatoloq müayinəsi.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
- Xalın ölçüsü, forması və ya rəngi dəyişib, qabarıq olub.
- Qanaxma, islanma, qartmaq, qaşınma yaranıb.
- 30–40 yaşdan sonra yeni piqmentli törəmə, dırnaqda tünd zolaq.
Əlaqəli terminlər
Hansı həkim məşğul olur
Bu mövzuda məqalələr
Melanoma: dərinin ən aqressiv xərçəngi və onun əsas növləri
Melanomanın ən geniş yayılmış bir neçə növü ayırd edilir: səthi, düyünlü və lentiqo-melanoma. Onların hər biri öz xüsusiyyətləri…
İstiqamət: Onkodermatologiya
