Differensial diaqnostika

Differensial diaqnostika (differensial diaqnoz) həkim təfəkkürünün elə mərhələsidir ki, xəstədəki simptomlar üçün mümkün səbəblərin siyahısı tərtib edilir, sonra isə əlavə məlumatlar vasitəsilə ehtimalı az olan variantlar ən əsaslandırılmış diaqnoz qalana qədər istisna edilir. Ona ehtiyac ondan irəli gəlir ki, eyni simptom — döş qəfəsində ağrı, qızdırma, təngnəfəslik, ödemlər — proqnozu və müalicəsi fərqli olan onlarla xəstəlikdən qaynaqlana bilər.

Üsulun mahiyyəti

• Fərziyyələrin formalaşması — şikayətlər, anamnez və müayinə əsasında həkim yaşı, cinsi, risk amillərini və xəstəliklərin yayılmasını nəzərə alaraq mümkün xəstəlikləri sadalayır.
• Təhlükəlinin prioriteti — ilk növbədə, hətta ehtimalı az olsa belə, həyat üçün təhlükəli vəziyyətlər istisna edilir. Məsələn, döş qəfəsində ağrı zamanı miokard infarktı, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası, aortanın laylanması.
• Məqsədyönlü müayinə — analizlər və instrumental müayinələr «hər ehtimala qarşı» deyil, konkret fərziyyələri təsdiq və ya rədd etmək üçün seçilir.
• Yenidən baxış — yeni məlumatlar alındıqda və ya müalicə effektsiz olduqda səbəblərin siyahısına yenidən baxılır.

Klinik əhəmiyyəti

Diqqətli differensial diaqnoz diaqnostik səhvlərin, lazımsız müayinələrin və yanlış müalicənin sayını azaldır. Məsələn, təngnəfəslik bronxial astma, ürək çatışmazlığı, anemiya, pnevmoniya və ya həyəcan pozuntusunun təzahürü ola bilər — və hər halda terapiya fərqlidir. Mənşəyi aydın olmayan qızdırma infeksiyaların, autoimmun xəstəliklərin və şişlərin ayırd edilməsini tələb edir. Yaxşı diaqnostika ehtimala da əsaslanır: tez-tez rast gəlinən xəstəliklər tez-tez olur, buna görə onlardan başlayır, nadir, lakin təhlükəli variantları isə nəzərdən qaçırmırlar.

Alətlər

Anamnez və fiziki müayinə əsas olaraq qalır. Onları laborator testlər (ümumi qan analizi, C-reaktiv zülal, biokimya, spesifik markerlər), vizual üsullar (ultrasəs müayinəsi, rentgenoqrafiya, KT, MRT), funksional üsullar (EKQ, spirometriya), endoskopiya və biopsiya, həmçinin tövsiyələrdəki klinik şkalalar və alqoritmlər tamamlayır.

Pasiyent üçün nə vacibdir

Həkim diaqnozları «istisna etmək» üçün bir neçə müayinə təyin edirsə, bu, sizdə bütün bu xəstəliklərdən şübhələndiyi demək deyil — alternativlər belə yoxlanılır. Bütün simptomlar, onların dinamikası və qəbul edilən preparatlar haqqında danışın. Yeni narahatedici əlamətlər — döş qəfəsində 5 dəqiqədən uzun ağrı, nitqin pozulması, kəskin təngnəfəslik — yaranarsa, nəticələri gözləməyin: təcili tibbi yardım (103) çağırın.