Hipotermiya — bədən temperaturunun 35 °C-dən aşağı təhlükəli enməsidir; orqanizm istiliyi yaratdığından tez itirir, ürək və beyin üçün təhlükə yaranır.
Sinonimlər: Orqanizmin soyuması
Hipotermiya (orqanizmin soyuması) bədənin daxili temperaturunun 35 °C-dən aşağı düşdüyü vəziyyətdir. Orqanizm istilik itkisinin öhdəsindən gələ bilmir, maddələr mübadiləsi, ürəyin və beynin işi yavaşıyır. Yüngül (32–35 °C), orta (28–32 °C) və ağır (28 °C-dən aşağı) hipotermiya ayırd edilir. Soyuma yalnız şaxtada baş vermir: külək, yaş paltar və ya suya düşmə zamanı o, havanın müsbət temperaturunda da inkişaf edir.
Səbəblər və risk amilləri
- Uzun müddət soyuqda, soyuq suda, yaş paltarda qalmaq.
- Alkoqol və ya narkotik sərxoşluğu — termorequlyasiyanı və təhlükənin qiymətləndirilməsini pozur.
- Yaşlı və uşaq yaşı, xüsusən yenidoğulmuşlar.
- Hipotireoz, hipoqlikemiya, şəkərli diabet, üzülmə, travmalar, insult.
- Sedativ preparatların qəbulu, evsizlik, demensiya.
Simptomlar
Yüngül hipotermiyada güclü titrəmə, solğun soyuq dəri, sürətli tənəffüs və nəbz, hərəkətlərdə yöndəmsizlik, anlaşılmaz nitq olur. Orta dərəcədə titrəmə dayanır, ləngimə, huşun qarışıqlığı, nəbzin və tənəffüsün yavaşlaması yaranır; bəzən insan paradoksal olaraq paltarını soyunur. Ağır dərəcədə huşun itirilməsi, çətinliklə müəyyən edilən tənəffüs və nəbz, mədəciklərin fibrillyasiyası və ürəyin dayanmasına qədər təhlükəli ritm pozuntuları baş verir.
Diaqnostika
Temperatur aşağı göstəriciləri qeydə alan xüsusi termometrlə ölçülür (xəstəxanada rektal və ya qida borusu sensoru ilə). EKQ, qlükoza, elektrolitlər, qan qazları analizləri aparılır, travmalar və donvurmalar qiymətləndirilir.
Müalicə
İlk yardım: insanı isti yerə keçirmək, yaş paltarı çıxarmaq, başı da daxil olmaqla yorğanla örtmək, ehtiyatla davranmaq — kəskin hərəkətlər aritmiya yarada bilər. İnsan huşundadırsa və uda bilirsə, alkoqolsuz isti şirin içki vermək olar. Dərini qarla sürtmək və isti vannaya salmaq olmaz. Xəstəxanada aktiv qızdırma, venadaxili isti məhlullar, ağır formada isə intensiv terapiya şəraitində ekstrakorporal qızdırma üsulları tətbiq edilir.
Profilaktika
Çoxqatlı quru paltar, papaq və əlcək, soyuqda alkoqoldan imtina, soyuq mövsümdə yaşlı qohumlara diqqət.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Huşun qarışıqlığı, soyuqda titrəmənin dayanması, yuxululuq, yavaş tənəffüs, huşun itirilməsi zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın. Tənəffüs yoxdursa, ürək-ağciyər reanimasiyasına başlayın: hipotermiyada bərpa şansı adi haldan daha uzun müddət qalır.
