İksod gənə borreliozu

İksod gənə borreliozu və ya Laym xəstəliyi törədiciləri (Borrelia burgdorferi qrupu borreliyaları) gənənin tüpürcəyi ilə orqanizmə düşən bakterial infeksiyadır. Xəstəlik erkən mərhələdə yaxşı müalicə olunur, buna görə gənə sancmasından sonra ilk əlamətləri gözdən qaçırmamaq vacibdir.

Səbəblər və risk amilləri

Keçiricilər meşələrdə, parklarda və hündür otluqlarda yaşayan iksod gənələridir. Risk yazda, yayda və payızın əvvəlində, qoruyucu geyimsiz gəzinti zamanı və gənə gec çıxarıldıqda artır: gənə nə qədər uzun müddət yapışıb qalarsa, infeksiyanın ötürülmə ehtimalı bir o qədər yüksəkdir. Xəstəlik insandan insana keçmir.

Simptomlar

Erkən lokal mərhələ (sancmadan 3–30 gün sonra):

• miqrasiya edən eritema — diametri 5 sm və daha çox olan, tədricən genişlənən, çox vaxt mərkəzi açıq rəngli qırmızı ləkə;
• zəiflik, mülayim qızdırma, baş və əzələ ağrıları.

Müalicə olunmadıqda həftələr və aylar sonra aşağıdakılar yarana bilər:

• dəridə çoxsaylı eritemalar;
• nevroloji pozğunluqlar — üz sinirinin iflici, radikulyar ağrılar, meningit;
• ürəyin zədələnməsi — atrioventrikulyar blokada, miokardit;
• artrit, daha çox iri oynaqlarda (diz oynağında).

Diaqnostika

Gənə sancmasından sonra miqrasiya edən eritemanı həkim klinik olaraq müəyyən edir, müalicəyə başlamaq üçün analiz lazım deyil. İlk həftələrdə qanda anticisimlər çox vaxt hələ aşkarlanmır. Gec mərhələlərdə iki mərhələli seroloji müayinə (İFA və immunoblotla təsdiq), göstəriş olduqda EKQ, onurğa beyni mayesinin müayinəsi və oynaq punksiyası aparılır.

Müalicə

Antibiotiklər — tetrasiklin qrupu (doksisiklin), penisillinlər (amoksisillin) və ya sefalosporinlər təyin edilir. Preparatı və kursun müddətini həkim mərhələni, yaşı və hamiləliyi nəzərə alaraq seçir. Vaxtında müalicə alan xəstələrin əksəriyyəti tam sağalır.

Profilaktika

Təbiətdə qapalı, açıq rəngli geyim geyinin, repellentlərdən istifadə edin, gəzintidən sonra bədəni yoxlayın. Gənəni pinset və ya xüsusi alətlə düz yuxarı çəkərək mümkün qədər tez çıxarmaq, sancma yerini isə təxminən bir ay müşahidə etmək lazımdır. Profilaktik antibiotik qəbulu barədə qərarı həkim verir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Gənə sancmasından sonra üzdə asimmetriya, boyun əzələlərinin gərginliyi ilə şiddətli baş ağrısı, huşunu itirmə halları, ürək döyüntüsündə fasilələr və ya güclü başgicəllənmə olduqda təcili həkimə müraciət edin. Huş itdikdə təcili tibbi yardım (103) çağırın.