Laktaza fermentinin az ifraz olunması; bu zaman süd şəkəri (laktoza) pis parçalanır və köp, ağrı, diareya yaradır.
Sinonimlər: Laktoza dözümsüzlüyü, Süd dözümsüzlüyü
Laktaza çatışmazlığı nazik bağırsaqda laktaza fermentinin az hasil olunduğu vəziyyətdir. Parçalanmamış laktoza yoğun bağırsağa keçir, orada bakteriyalar onu qıcqıraraq qazlar və suyu özünə çəkən turşular əmələ gətirir. Bu, südə allergiya deyil: immun sistem burada iştirak etmir və təhlükəli reaksiyalar olmur.
Səbəblər və risk amilləri
- Birincili (böyüklər tipi) — erkən uşaqlıqdan sonra laktaza aktivliyinin genetik olaraq azalması. Asiya, Afrika, Yaxın Şərq və Qafqaz sakinləri arasında geniş yayılıb.
- İkincili — nazik bağırsağın selikli qişasının zədələnməsi: bağırsaq infeksiyaları (məsələn, rotavirus), seliakiya, Kron xəstəliyi, lyambliyoz. Çox vaxt müvəqqəti olur.
- Anadangəlmə — laktazanın doğuşdan olmaması, nadir irsi forma.
- Vaxtından əvvəl doğulan uşaqlarda fermentin keçici yetişməməsi.
Simptomlar
Süd məhsullarından 30 dəqiqə — 2 saat sonra köp və quruldama, qazlar, qarında sancışəkilli ağrı, maye köpüklü nəcis, bəzən ürəkbulanma yaranır. Şiddəti laktozanın miqdarından asılıdır: çoxları az miqdarda südü, kefiri, qatığı və ya bərk pendiri rahat qəbul edir.
Diaqnostika
- Süd məhsullarının 2–4 həftəlik sınaq xaric edilməsi və sonra yenidən qəbulu.
- Laktoza ilə hidrogen tənəffüs testi — əsas instrumental üsul.
- Genetik test (MCM6 geninin variantı) birincili formanı təsdiqləyir.
- İkincili formadan şübhələndikdə əsas xəstəlik axtarılır (məsələn, seliakiyaya seroloji test).
Müalicə
Adətən süd məhsullarını tam xaric etmək lazım deyil — dözülən miqdarı seçmək kifayətdir. Laktozasız məhsullar, laktozası az olan turş süd məhsulları və yetişmiş pendirlər, yeməkdən əvvəl laktaza fermenti preparatları kömək edir. İkincili formada əsas məsələ səbəbin müalicəsidir. Süd məhdudlaşdırıldıqda kalsium və D vitaminini başqa qidalardan kifayət qədər almaq vacibdir; laktaza çatışmazlığı olan uşağın rasionu pediatrla müzakirə edilir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- Nəcisdə qan, gecə diareyası, arıqlama — bu əlamətlər laktoza dözümsüzlüyü üçün xarakterik deyil.
- Körpədə — çəkinin zəif artması, tez-tez sulu nəcis, susuzlaşma əlamətləri (süstlük, 6 saatdan çox quru bez).
- Süddən sonra dodaqların şişməsi, səpgi, nəfəs darlığı — bu, allergik reaksiyadır: təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Üst termin: Qida dözümsüzlüyü
Əlaqəli terminlər
- Qida dözümsüzlüyü
- Seliakiya
- Meteorizm
- Diareya
- Malabsorbsiya sindromu
- Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
- Qida allergiyası
