Onurğada yaşla bağlı köhnəlmə dəyişikliklərinin ümumi adıdır: disklərin, fəqərəarası oynaqların, bağların və fəqərə cisimlərinin.
Onurğanın degenerativ xəstəliyi yaşla onun bütün strukturlarına təsir edən prosesləri birləşdirir: disklər hündürlüyünü və nəmini itirir, fəqərəarası (faset) oynaqlarda artroz inkişaf edir, fəqərələrin kənarlarında sümük çıxıntıları — osteofitlər əmələ gəlir, bağlar qalınlaşır. Yerli praktikada bunun üçün tez-tez «osteoxondroz» termini işlədilir. Başa düşmək vacibdir: belə dəyişikliklər 40 yaşdan yuxarı insanların əksəriyyətinin şəkillərində var və özü-özlüyündə xəstəlik demək deyil.
Səbəblər və risk amilləri
Əsas amillər yaş və irsiyyətdir. Ağır fiziki əmək, vibrasiya, az hərəkətlilik, artıq çəki, siqaret çəkmə, keçirilmiş travmalar, skolioz prosesi sürətləndirir.
Simptomlar
- boyunda və ya beldə xroniki və ya dövri ağrı, səhərlər sərtlik;
- kök yırtıq və ya osteofit tərəfindən sıxıldıqda kök ağrısı, qolda və ya ayaqda keyimə və zəiflik;
- onurğa kanalının stenozunda — yeriyərkən ayaqlarda ağrı və ağırlıq, önə əyildikdə və ya oturduqda keçir;
- boyun mielopatiyasında — əllərdə yöndəmsizlik, yerişdə səndələmə.
Bir çox degenerativ dəyişikliklər simptomsuz keçir.
Diaqnostika
Nevroloq və ya ortoped müayinə ilə başlayır. Rentgenoqrafiya disklərin hündürlüyünü, osteofitləri, fəqərələrin sürüşməsini (spondilolistez) və funksional sınaqlarda qeyri-sabitliyi göstərir. Maqnit-rezonans tomoqrafiya diskləri, kökləri, onurğa beynini qiymətləndirir; o, hər bel ağrısında deyil, nevroloji simptomlarda və ya əməliyyatdan əvvəl təyin edilir.
Müalicə
Əsas — aktiv həyat tərzi və bel və qarın əzələlərini gücləndirən müalicəvi bədən tərbiyəsi, çəkinin azaldılmasıdır. Kəskinləşmələrdə qısa kursla qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, göstəriş olduqda miorelaksantlar, fizioterapiya, ixtisaslı mütəxəssisdə manual terapiya tətbiq olunur. Kök sindromunda blokadalar mümkündür. Cərrahi müalicə (dekompressiya, stabilizasiya) yerimənin məhdudlaşdığı stenozda, mielopatiyada, artan nevroloji defisitdə nəzərdən keçirilir. Müalicəni həkim təyin edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Aralıq nahiyəsində keyimə, sidik ifrazının və ya defekasiyanın pozulması, ayaqlarda sürətlə artan zəiflik zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın. Qızdırma, arıqlama, sükunətdə gecə ağrısı ilə müşayiət olunan bel ağrısında, travmadan sonra təcili müayinə lazımdır.
Əlaqəli terminlər
- Osteoxondroz
- Fəqərəarası disk yırtığı
- Spondilyoz
- Spondiloartroz
- Onurğa kanalının stenozu
- Spondilolistez
- Kürək ağrısı
- Müalicəvi bədən tərbiyəsi
