Traxeostomiya — traxeyanın ön divarında dəlik açılıb boru yerləşdirilməsi əməliyyatıdır; pasiyent bu boru vasitəsilə yuxarı tənəffüs yollarından yan keçərək nəfəs alır.
Traxeostomiya havanın ağız, burun, udlaq və qırtlaqdan yan keçərək ağciyərlərə daxil olmasını təmin edir. Dəlik (traxeostoma) boyunda qırtlaqdan aşağıda açılır və ona traxeostomik kanyula yeridilir. Traxeostoma müvəqqəti — xəstəlik və ya uzunmüddətli süni ağciyər ventilyasiyası dövrü üçün — və ya daimi ola bilər, məsələn qırtlaq çıxarıldıqdan sonra. Yaxın təcili prosedur konikotomiyadır; tam əməliyyata vaxt olmadıqda həyati təhlükə zamanı aparılır.
Göstərişlər
- reanimasiyada uzunmüddətli süni ağciyər ventilyasiyası (SAV) — qulluğu və aparatdan ayrılmanı asanlaşdırır;
- yuxarı tənəffüs yollarının keçməzliyi: qırtlaq və udlaq şişləri, ödem, stenoz, boyun və üz travmaları, səs qatlarının iflici;
- traxeyanın intubasiyasının mümkün olmaması;
- nevroloji xəstəliklərdə udma və öskürmənin pozulması — tənəffüs yollarının sanasiyası üçün;
- baş və boyun üzərində geniş əməliyyatların hazırlıq mərhələsi.
Hazırlıq
Planlı qaydada qanın laxtalanması qiymətləndirilir, analizlər, boyun müayinəsi, lazım olduqda KT aparılır. Pasiyentə və yaxınlarına tənəffüsün və nitqin necə dəyişəcəyi izah olunur. Təcili vəziyyətdə hazırlıq minimuma endirilir.
Necə aparılır
Cərrahi traxeostomiya əməliyyatxanada ümumi narkoz və ya yerli anesteziya altında aparılır: boyunun ön səthində kəsik edilir, toxumalar aralanır, traxeya açılır və kanyula yerləşdirilir. Reanimasiyada tez-tez bronxoskop nəzarəti altında punksion-dilatasion traxeostomiya tətbiq olunur — dəlik xüsusi bujlarla genişləndirilir.
Traxeostoma ilə həyat
Kanyuladan keçən hava burunda isinmir və nəmlənmir, buna görə nəmləndirmə və bəlğəmin müntəzəm aspirasiyası lazımdır. Daxili kanyula təmizlənir, ətrafdakı dəriyə qulluq edilir. Qırtlaq saxlanılıbsa və həkim icazə veribsə, danışıq klapanı ilə danışmaq mümkündür. Yaxınlara evə yazılmadan əvvəl qulluq öyrədilir.
Mümkün ağırlaşmalar
Qanaxma, dərialtı emfizema, pnevmotoraks, kanyulanın düşməsi və ya yerini dəyişməsi, borunun bəlğəmlə tutulması, yara infeksiyası, uzaq dövrdə traxeyanın stenozu və qranulyasiyalar.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Daxili kanyula təmizləndikdən və ya dəyişdirildikdən sonra keçməyən tənəffüs çətinliyi, borunun düşməsi, traxeostomadan qanaxma, dəri və dodaqların göyərməsi zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Traxeyanın intubasiyası
- Tənəffüs çatışmazlığı
- Qırtlaq
- Qırtlaq xərçəngi
- Ürək-ağciyər reanimasiyası
- Larinqospazm
- Yalançı krup
