Menopauzal sindromun müalicəsi

Menopauza ərəfəsində və sonrasında yumurtalıqların hormon istehsalı azalır. Bu, müxtəlif şikayətlərə səbəb ola bilər və onların şiddəti hər qadında fərqlidir:

• istilik basmaları və gecə tərləməsi;
• yuxuya getməkdə çətinlik və tez-tez oyanma;
• əhvalın dəyişməsi, əsəbilik, narahatlıq, konsentrasiyanın zəifləməsi;
• vaginal quruluq, cinsi əlaqə zamanı narahatlıq, tez-tez sidik ifrazı;
• menopauzaya qədər aybaşı dövrünün nizamsızlaşması;
• dəridə və saçlarda quruluq, oynaqlarda narahatlıq.

Əlamətlər bir neçə il davam edə bilər və zamanla adətən zəifləyir. Eyni şikayətlər bəzən qalxanabənzər vəz xəstəliyi, anemiya və ya depressiya kimi başqa səbəblərdən də yarana bilər. Bundan başqa, bəzi qadınlarda oynaqlarda ağrı, ürəkdöyünmə və ya dəridə quruluq da müşahidə olunur. Buna görə şikayətləri yalnız yaşa bağlamaq düzgün deyil və həkim müayinəsi vacibdir.

Menopauza diaqnozu əsasən şikayətlərə, yaşa və aybaşı tarixçəsinə əsaslanır, hormon analizləri isə adətən rutin olaraq tələb olunmur. Ancaq 45 yaşdan əvvəl şikayətlər başlayıbsa və ya aybaşı qeyri-adi şəkildə dəyişibsə, əlavə testlər lazım ola bilər.

Qəbulda həkim aşağıdakıları nəzərdən keçirir:

• şikayətlərin şiddəti, tezliyi və həyat keyfiyyətinə təsiri;
• şəxsi və ailə tarixçəsi: döş xərçəngi, damar tromboz xəstəlikləri, ürək-damar xəstəlikləri, osteoporoz;
• qan təzyiqi, çəki, siqaret və digər risk amilləri;
• ginekoloji müayinə, kiçik çanaq orqanlarının USM-i, döş vəzilərinin müayinəsi;
• lazım olduqda qan analizləri, sümük sıxlığının ölçülməsi (densitometriya) barədə tövsiyə;
• qəbul etdiyiniz dərmanlar, qida əlavələri və həyat tərzi.

Bu məlumatlar müalicənin təhlükəsiz və fərdi seçilməsi üçün lazımdır. Qəbul sakit söhbət formatında keçir və istənilən sualı verə bilərsiniz.

Menopauzal hormon terapiyası istilik basmalarının və digər şikayətlərin ən təsirli müalicə üsullarından biridir. Qərar hər qadın üçün fərdi verilir: şikayətlərin şiddəti, yaş, menopauzadan keçən müddət, şəxsi və ailə tarixçəsi nəzərə alınaraq faydası ilə mümkün risklər müqayisə edilir. Bəzi vəziyyətlərdə hormon terapiyası məsləhət görülmür.

Hormon terapiyası bir neçə formada (həb, gel, yamaq və ya yerli vasitə) ola bilər, forma həkim tərəfindən seçilir. Hormon qəbul etmək istəməyən və ya qəbul edə bilməyən qadınlara qeyri-hormonal yanaşmalar təklif olunur:

• həyat tərzi: sakit yuxu rejimi, fiziki fəaliyyət, çəki nəzarəti, siqaretdən və spirtdən imtina;
• istilik basmalarını azaltmaq üçün bəzi qeyri-hormonal dərman qrupları;
• vaginal quruluq üçün nəmləndiricilər və sürtkü vasitələri;
• yuxu və əhval problemlərində psixoloji dəstək və koqnitiv yanaşmalar.

Dərmanları özbaşına seçməyin; bitki mənşəli əlavələrin təsiri və təhlükəsizliyi də həkimlə müzakirə olunmalıdır.

Menopauzadan sonra estrogen səviyyəsinin azalması sümüklərin möhkəmliyinə və ürək-damar sisteminə təsir edir. Bu səbəbdən müalicə yalnız şikayətlərin aradan qaldırılması ilə məhdudlaşmır, uzunmüddətli sağlamlığa da diqqət yetirilir.

• Sümük sağlamlığı: kifayət qədər kalsium və D vitamini, gündəlik hərəkət, güc məşqləri; risk varsa densitometriya.
• Ürək sağlamlığı: təzyiqin, qanda xolesterin və şəkərin nəzarəti, düzgün qidalanma, siqaretdən imtina.
• Döş vəzilərinin yoxlanması: yaşa uyğun olaraq mammoqrafiya və ya döş USM-i həkimin tövsiyəsi ilə.
• Uşaqlıq boynu skrininqi: sitoloji müayinə (PAP-test) və lazım olduqda İPV testi.

Menopauzadan sonra qanaxma yaranarsa, bu, mütləq araşdırılmalıdır və gözləmədən həkimə müraciət etmək lazımdır. Hormon terapiyası alan qadınlar müalicənin davam etməsinin məqsədəuyğunluğunu qiymətləndirmək üçün müəyyən aralıqlarla həkim qəbuluna gəlirlər. Fiziki fəaliyyət və balanslı qidalanma bütün bu istiqamətlərdə faydalıdır.

Dəyər hər pasiyent üçün fərdi formalaşır və əsasən bunlardan asılıdır:

• ginekoloq və ya ginekoloq-endokrinoloq qəbulunun həcmindən;
• zəruri müayinələrdən: kiçik çanaq orqanlarının USM-i, döş müayinəsi, yaxma, sitoloji müayinə;
• laborator analizlərin sayından və hormon göstəricilərinə ehtiyacdan;
• sümük sıxlığı ölçülməsi kimi əlavə müayinələrin lazım olub-olmamasından;
• müalicənin seçilmiş istiqamətindən (hormonal və ya qeyri-hormonal) və təkrar qəbulların sayından;
• lazım gələrsə, digər mütəxəssislərlə məsləhətləşmədən.

Dərman preparatları xidmətin qiymətinə daxil deyil və aptekdən ayrıca alınır. Hormon preparatlarının forması və müalicənin müddəti də ümumi xərclərə təsir edir. İlkin qəbuldan sonra həkim müayinə planını və gözlənilən xərcləri izah edir. Qiymət siyahısı ilə aşağıda tanış ola bilərsiniz. Müalicənin davamlı izlənməsi təkrar qəbullarda planlaşdırılır, buna görə ilkin məbləğ yekun xərci tam əks etdirməyə bilər.

Menopauza xəstəlik deyil, amma onun şikayətləri həyat keyfiyyətini ciddi azalda bilər və bu, həkimə müraciət üçün kifayət edən səbəbdir. Qadınlar çox vaxt istilik basmalarına “dözmək lazımdır” deyə düşünür, halbuki bir neçə variant mövcuddur. Hormon terapiyası nə hamı üçün lazımdır, nə də hamıya qadağandır: qərar yaşa, sağlamlıq tarixçəsinə və şikayətlərə görə verilir. Qəbula şikayətlərinizi qeyd etdiyiniz qısa gündəliklə, aybaşı tarixləri və qəbul etdiyiniz dərmanların siyahısı ilə gəlin.