Polivitaminlər (multivitamin kompleksləri)

• vitamin çatışmazlığının (hipovitaminoz) qarşısının alınması və müalicəsi, xüsusən qidalanma qeyri-kafi və ya birtərəfli olduqda;
• vitaminlərə ehtiyacın artdığı dövrlər: uşaqların sürətli böyüməsi, hamiləliyə hazırlıq və hamiləlik (xüsusi prenatal komplekslər), ağır xəstəlik və əməliyyatdan sonrakı bərpa;
• qidanın mənimsənilməsinin pozulduğu bəzi xəstəliklər (həkim təyinatı ilə);
• parenteral formalar — ağızdan qidalana bilməyən və ya venadaxili qidalanma alan pasiyentlərdə, yalnız xəstəxana şəraitində.

Yaxşı və müxtəlif qidalanan sağlam yaşlı insanlara polivitaminlərin müntəzəm qəbulu adətən lazım deyil.

Vitaminlər orqanizmdə fermentlərin işində iştirak edən koferment və ya hormona bənzər maddələrdir: B qrupu vitaminləri enerji mübadiləsini və sinir sisteminin işini təmin edir, C vitamini antioksidant təsir göstərir və kollagenin əmələ gəlməsində iştirak edir, A vitamini görmə və selikli qişalar üçün, D vitamini kalsiumun mənimsənilməsi üçün lazımdır.

Polivitamin kompleksi bu maddələri bir preparatda birləşdirir. O, yalnız mövcud çatışmazlığı aradan qaldırır; orqanizmin ehtiyacı ödənildikdən sonra əlavə miqdar «əlavə sağlamlıq» vermir, yağda həll olan vitaminlər (A, D, E, K) isə toplana bilər.

• preparatın hər hansı komponentinə qarşı yüksək həssaslıq;
• A və ya D hipervitaminozu, hiperkalsemiya (tərkibində D vitamini və kalsium olan komplekslər üçün);
• tərkibində dəmir olan komplekslər — dəmirin orqanizmdə toplanması ilə gedən xəstəliklərdə;
• ağır böyrək çatışmazlığı — mineral tərkibli komplekslər yalnız həkimin qərarı ilə;
• uşaqlara böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş formalar verilmir.

• allergik reaksiyalar: səpgi, qaşınma;
• ürəkbulanma, mədədə narahatlıq, ishal və ya qəbizlik;
• sidiyin parlaq sarı rəngə boyanması — riboflavinlə bağlıdır və zərərsizdir;
• inyeksiya və infuziya formalarında: yeridilmə yerində ağrı, qızartı, nadir hallarda ağır allergik reaksiya.

Uzun müddət tövsiyə olunandan çox qəbul edildikdə A və D vitaminlərinin artıqlığı əlamətləri — baş ağrısı, ürəkbulanma, sümük ağrıları, susuzluq — yarana bilər.

• bir neçə vitamin kompleksinin və ayrıca vitamin preparatlarının eyni vaxtda qəbulu artıq doza riskini yaradır;
• kalsium, maqnezium, dəmir və sink saxlayan komplekslər tetrasiklinlərin, ftorxinolonların və levotiroksinin sorulmasını azaldır — onlar arasında fasilə saxlanılır;
• K vitamini saxlayan komplekslər varfarinin təsirini zəiflədə bilər;
• B6 vitamini karbidopasız levodopanın təsirini zəiflədir.

Hamiləliyə hazırlıq və hamiləlik dövründə xüsusi prenatal komplekslər, ilk növbədə fol turşusu, həkim tərəfindən tövsiyə olunur. A vitamininin artıq miqdarı dölün inkişafı üçün təhlükəlidir, buna görə hamilələr adi polivitaminləri və A vitamini preparatlarını özbaşına qəbul etməməlidir. Laktasiya dövründə komplekslər həkimlə razılaşdırılmaqla istifadə oluna bilər.

Uşaqlar üçün yaşa uyğun formalar (şərbət, çeynənən tabletlər) buraxılır. Uşaq vitaminləri şirin olduğuna görə konfet kimi qəbul edilə bilər — dəmir və A vitamini saxlayan komplekslərin artıq qəbulu uşaqlarda zəhərlənməyə səbəb ola bilər, buna görə onlar uşaqların əli çatmayan yerdə saxlanmalıdır.

Böyük müşahidə və klinik tədqiqatlar göstərir ki, normal qidalanan sağlam yaşlı insanlarda polivitaminlərin müntəzəm qəbulu ürək-damar xəstəliklərinin və xərçəngin qarşısını almır. Faydası əsasən sübut olunmuş çatışmazlığı, məhdud qidalanması (məsələn, ciddi pəhriz, vegan rasion), qidanın mənimsənilməsi pozulmuş və ya ehtiyacı artmış insanlarda görünür.

• müxtəlif tərəvəz, meyvə, taxıl, süd məhsulları və zülallı qidalardan ibarət rasion vitaminlərin əsas mənbəyidir;
• konkret vitamin çatışmazlığı varsa (məsələn, B12 və ya D), adətən həmin vitaminin ayrıca preparatı təyin edilir;
• yorğunluq, saç tökülməsi və ya tez-tez xəstələnmə həmişə vitamin çatışmazlığı demək deyil — səbəbi müayinə ilə aydınlaşdırılır.

• uşaq təsadüfən çoxlu vitamin tableti udubsa — dərhal həkimə və ya təcili yardıma müraciət edin;
• qəbul zamanı səpgi, nəfəs darlığı, üz və dodaqlarda şişkinlik yaranarsa;
• davamlı halsızlıq, solğunluq, ağız bucaqlarında çatlar, dəridə dəyişikliklər varsa — çatışmazlığın səbəbini aydınlaşdırmaq üçün.