Narahat ayaqlar sindromu (NAS) — yuxu zamanı insanın aşağı ətraflarla qeyri-iradi hərəkətlər etməsi ilə xarakterizə olunan və gecə istirahətinin keyfiyyətinin pisləşməsinə səbəb olan əlamətdir. Bu səhifədə narahat ayaqlar sindromunun səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Fleboloq Nevroloq Somnoloq Terapevt Ürək-damar cərrahı
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Narahat ayaqlar sindromu (NAS) — yuxu zamanı insanın aşağı ətraflarla qeyri-iradi hərəkətlər etməsi ilə xarakterizə olunan və gecə istirahətinin keyfiyyətinin pisləşməsinə səbəb olan əlamətdir. Vəziyyətə ağrı, keyimə, yanma, həmçinin ümumi əsəbilik müşayiət edə bilər. Tam istirahətə mane olan diskomfort yarandıqda həkimə müraciət edib müayinədən keçmək lazımdır.
Növləri
Narahat ayaqlar sindromu aşağıdakı kimi olur:
- Birincili – idiopatik, başqa amillərlə əlaqədar olmayan;
- Ikincili – digər patologiyalarla əlaqəli.
İfadəlilik dərəcəsinə görə əlamət yüngül, insan tərəfindən demək olar ki, hiss olunmayan və ya yuxuya, özünühiss etməyə təsir edən ağır ola bilər.
Səbəbləri
Yuxu zamanı ayaqlarda (baldırlarda, pəncələrdə) yaranan xoşagəlməz hisslər adətən iki səbəblə əlaqədardır:
- Stress, əzələlərdə spazma səbəb olan emosional gərginlik;
- Əzələlərin bərpaya macal tapmadığı fiziki fəallıq.
Daha nadir hallarda klinik təzahür qida maddələrinin çatışmazlığı, ağır damar və nevroloji patologiyalar, intoksikasiya ilə əlaqədardır. Bu halda yetkinlərdə gecələr narahat ayaqlar sindromunun müalicəsi səbəbin korreksiyasına və digər əlamətlərin aradan qaldırılmasına yönəlir.
Diaqnostika
Müayinənin çətinliyi ondan ibarətdir ki, insan yuxu zamanı aktiv hərəkət etdiyini hiss etməyə bilər. Əlamət oyandıqdan sonra sındırılmışlıq, gündüz yuxululuğu, daimi yorğunluq şəklində özünü göstərir. Problemin yuxunun aşağı keyfiyyətində olduğunu yalnız insanın gecə vəziyyətinin müşahidəsi zamanı anlamaq olar: həyat yoldaşı, qohum tərəfindən və ya xüsusi müayinə vasitəsilə.
- Analizlər
- Kardiorespirator monitorinq
- Elektronevromioqrafiya (ENMQ)
- Aşağı ətraf venalarının USM-i
Xəstə narahat ayaqlar xəstəliyinin xarakterik əlamətlərini qeyd etdiyi hallarda, həkim ilk konsultasiyada diskomfortun nə qədər tez-tez yarandığını, xarici hadisələrlə hisslərin güclənməsi arasında əlaqə olub-olmadığını aydınlaşdırır. Həmçinin mütəxəssis anamnezi öyrənir, müayinə və nevroloji testlər aparır, sonra diaqnostika planı tərtib edir.
- Analizlər. Narahat ayaqlar sindromunun səbəbini müəyyən etmək üçün sidik və qan müayinələri təyin olunur: biokimyəvi, klinik, hormon, maqnezium və kalium səviyyəsinin təhlili.
- Polisomnoqrafiya. Müayinə insanın bədəninə tənəffüs, əzələ yığılması, ürək ritmi sensorlarının bərkidilməsini nəzərdə tutur, onlar yuxu zamanı vəziyyətin dəyişməsi, hərəkətlər, oyanmalar haqqında bütün məlumatları qeyd edir.
- Aşağı ətrafların USM-i. Üsul damarların dolğunluğunu və vəziyyətini, narahat ayaqlar əlamətlərinin səbəbi ola bilən əzələ spazmlarını qiymətləndirməyə imkan verir.
- Elektronevromioqrafiya. Müayinə sinir impulsunun keçiriciliyini qiymətləndirir və həssaslıq dəyişikliyini aşkar edir, sinir-əzələ sinapsının zədələnməsini və ya funksional pozğunluqlarını müəyyən etməyə imkan verir.
Əlavə olaraq dar ixtisaslı həkimlərin konsultasiyası təyin olunur. Diaqnostika narahat ayaqlar sindromunun səbəbi ola biləcək ciddi dəyişikliklər aşkar etmədikdə, psixoterapevtə müraciət də lazım ola bilər.
Müalicə
Əksər hallarda narahat ayaqlar sindromunun səbəbi stress olur, buna görə müalicə sinir sisteminin dəstəklənməsinə yönəlir. Gün rejiminə dəqiq riayət etmək, vitaminli qidalanma, rahatlanma üsulları — tənəffüs praktikaları, yoga, meditasiya faydalıdır. Həmçinin masaj kursu, kalium və maqneziumla zəngin qidaların qəbulu tövsiyə olunur. Əlamətin səbəbi patologiya ilə əlaqədardırsa, narahat ayaqlar sindromundan yalnız həkimin nəzarəti altında xilas olmaq mümkündür. Həkim pozğunluğun səbəbini aradan qaldıracaq və ya əsas xəstəliyin proqressivləşməsini yavaşlatacaq preparatlar, fizioterapiya və ya müalicəvi bədən tərbiyəsi təyin edəcək.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Tam yuxu sağlamlığın qorunması və istənilən patologiyaların qarşısının alınması üçün vacib şərtdir. Gecələr narahat ayaqlar istirahətə mane olur, buna görə xəstə stresslə, əsəbiliklə, immun müdafiənin zəifləməsi ilə üzləşir. Astenik sindrom inkişaf etdikcə orqanizmin yuxu zamanı bərpası üçün enerji yetərsiz olur, buna görə problem həyat keyfiyyətinə təsir edən qapalı bir sistemə çevrilir.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlk konsultasiya üçün terapevtə müraciət etmək lazımdır. O, şikayətləri öyrənəcək, xəstəyə narahat ayaqlar sindromunun nə olduğunu və onunla necə mübarizə aparmağı izah edəcək, sonra bu əlamətin ən ehtimal olunan səbəbindən asılı olaraq lazımi ixtisas üzrə həkimə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Narahat ayaqlar sindromunun bir neçə adı var: Ekbom xəstəliyi, Villis-Ekbom, Vitmak-Ekbom xəstəliyi. Sindromun birincili forması çox nadir rast gəlinir. Tam müayinə zamanı, adətən ətraflarda yaranan xoşagəlməz hisslərin yalnız bir hissəsi olduğu əsas xəstəlik aşkarlanır.
BAD-lar və ya sakitləşdirici preparatlar qəbul edərək özünü müalicə etmək lazım deyil. Diaqnostikasız onlar səmərəli olmayacaq, əksinə, xüsusilə nevroloji pozğunluqlar böyrək və ya qaraciyər xəstəlikləri ilə əlaqədardırsa, ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
Etiotrop (səbəbə yönəlmiş) terapiya və psixogigiyena narahat ayaqlar sindromunun yuxu keyfiyyətini zəmanətli şəkildə bərpa edəcək səmərəli müalicəsini seçməyə imkan verir.
Suallar və cavablar
Yuxu zamanı insan hərəkət edə bilər: təxminən saatda 2-3 dəfə, bir neçə saniyə ərzində. Narahat ayaqlar sindromunda aktivlik uzun sürür, hərəkətlərin özü isə tez-tez təkrarlanan, məsələn, velosiped sürməni yamsılayan xarakter daşıyır. Bu zaman insan ətraflarda diskomfort, ağırlıq, qaşınma, ağrı hiss edir.
Xoşagəlməz hisslərin səbəbi stress, mikroelementlərin çatışmazlığı, damar xəstəlikləri ola bilər. Ev şəraitində narahat ayaqlar sindromunu müalicə etmək üçün relaksasiya üsullarından istifadə edilə bilər: əzələ blokajlarını aradan qaldırmaq üçün dartınma, dəniz duzu və ya köpüklə isti vanna, nanəli çay. Həkimlə məsləhətləşmədən preparat və ya biodobavka qəbul etmək olmaz.
