Liqaturalı breketlər

Klassik liqaturalı breketlər üç vacib elementin qarşılıqlı təsiri hesabına işləyir: qıfıllar (minaya bərkidilir), metal qövs (dartma mənbəyi) və liqaturalar. Liqatura qövsü breketin yuvasında möhkəm saxlayan birləşdirici həlqədir.

Müasir ortodontiyada həkimin korreksiya mərhələsindən asılı olaraq növbələşdirdiyi iki növ liqatura tətbiq olunur:

• Elastik (rezin) halqalar. Şəffaf və ya rəngli olur — yeniyetmələr və bir çox böyüklər üçün rəng seçimi özünüifadə üsuluna çevrilib. Tüpürcək, temperatur fərqləri və çeynəmə yükü təsirindən tədricən uzanır, buna görə hər 3–4 həftədən bir həkim kreslosunda dəyişdirilməlidir.
• Məftil (metal) liqaturalar. Qövsün sərt və etibarlı bərkidilməsini təmin edən ən nazik tibbi məftil. Ortodontun diş kökünün yerdəyişməsinə qəti nəzarəti lazım olan aktiv mərhələlərdə tətbiq olunur.

• Metal breketlər — paslanmayan polad və ya titandan hazırlanan ən populyar konstruksiyalar. Möhkəmdir, ən mürəkkəb hallarda kömək edir və digər materiallardan ucuzdur; yeganə çatışmazlığı — dişlərdə görünməsidir.
• Keramik breketlər — metal sistemlərin estetik analoqu. Rənginə görə təbii minaya demək olar ki, tam uyğun gələn mat keramikadan hazırlanır; hipoallergendir, lakin rənglənməyə meylli olduğu üçün ehtiyatlı qulluq tələb edir.
• Sapfir liqaturalı breketlər — süni yetişdirilmiş sapfirdən ən cəlbedici məmulatlar. Təbii şəffaf, möhkəmdir və qida boyalarını udmur; dişlərə sıx yapışır, selikli qişanı sürtmür, mürəkkəb patologiyaların korreksiyası üçün uyğundur.

1. Mürəkkəb hallarda proqnozlaşdırıla bilənlik. Ənənəvi sistem həkimə hər ayrı dişin əyilməsinə və dönməsinə nəzarət etməyə imkan verir — yeni öz-liqaturlu breketlər bunun həmişə öhdəsindən gəlmir.
2. Sınmaya davamlılıq. Konstruksiyada bərk qidanı təsadüfən dişləyərkən bəzən sınan kövrək kilidlər və mikroqapaqlar yoxdur.
3. Daha əlçatan qiymət. Liqaturasız analoqlarla müqayisədə liqaturalı breketlər nəzərəçarpacaq dərəcədə ucuzdur.

Ortodontlar breket-sistemləri aşağıdakı hallarda tövsiyə edir:

• müxtəlif dişləm pozğunluqları;
• ön dişlərin sıxlığı;
• dişlər arasında geniş aralıqlar.

Əks-göstərişlər mütləq və nisbi olur; ikinci qrup məhdudiyyətlər aradan qaldırıldıqdan sonra sistemi qoymağa imkan verir.

Mütləq əks-göstərişlər:

• ifadəli osteoporoz;
• dekompensasiya mərhələsində şəkərli diabet;
• bruksizm;
• onkoloji xəstəliklər və s.

Nisbi məhdudiyyətlər:

• dişlərin kariesi və pulpit;
• kəskinləşmə mərhələsində parodontit, parodontoz;
• istənilən xroniki xəstəliyin kəskin gedişi.

1. İlkin diaqnostika. Həkim müayinə edir, anamnez toplayır, rentgen diaqnostikasına göndərir, qəliblər götürür və fərdi müalicə planı tərtib edir.
2. Ağız boşluğunun sanasiyası. Göstərişə görə karies, diş əti iltihabları müalicə olunur, dişlər çıxarılır, köhnə plomblar dəyişdirilir. Aparatın bərkidilməsi ərəfəsində peşəkar təmizlik aparılır.
3. Sistemin qoyulması. İşıqla bərkiyən yapışqanla ortodont qıfılları dişlərə bərkidir, onlardan qövs keçirir və liqaturaları qoyur.
4. Müalicəyə nəzarət. Fərdi qrafikə görə pasiyent sistemin korreksiyası (qövsün çəkilməsi və ya dəyişdirilməsi) və nəticələrə nəzarət üçün həkimə gəlir.

Kurs bitdikdən sonra sistem çıxarılır, lakin nəticəni bərkitmək üçün çıxarılmayan metal retaynerlər və ya çıxarılan kapalar taxılmalıdır — onlar dişlərin əvvəlki vəziyyətinə qayıtmasına imkan vermir.

• breketlər diş sırasına təzyiq göstərərək «işləyir», buna görə ilk vaxtlar narahatlıq və ağrı ola bilər — bir neçə həftədən sonra öz-özünə keçir;
• alışma dövründə qıfıllar selikli qişanı zədələyə bilər — vəziyyəti yüngülləşdirən yerli preparatları həkim təyin edəcək;
• hər yeməkdən sonra breketləri xüsusi vasitələrlə təmizləmək lazımdır; abrazivsiz pasta üstünlük təşkil edir;
• istənilən bərk qidanı — tum, qoz-fındıq, suxarı rasiondan çıxarmaq tövsiyə olunur; dişlərlə sap qırmaq, şüşə açmaq olmaz;
• gigiyena zamanı sistemin bir hissəsi qopubsa və ya qövs yerini dəyişibsə, tez həkimə müraciət etmək lazımdır;
• ən azı yarım ildə bir dəfə gigiyenist kabinetində sistemin və dişlərin profilaktik təmizliyi tövsiyə olunur.

Birmənalı cavab yoxdur — hər iki sistem dişləmin korreksiyasının effektiv öhdəsindən gəlir. Seçim klinik vəziyyətdən, büdcədən və həyat tərzindən asılıdır:

• Həkimə gəliş qrafiki. Elastik liqaturalar zaman keçdikcə uzanır və dartma qüvvəsini itirir, buna görə ortodonta təxminən hər 3–4 həftədən bir gəlmək lazımdır. Öz-liqaturlu aparatlarda planlı korreksiya daha az — orta hesabla 1,5–2 ayda bir tələb olunur.
• Hisslər və nəticə. Liqaturasız sistemlər az sürtünmə mexanizmi ilə işləyir, buna görə ilk mərhələlərdə yerdəyişmə bir qədər yumşaq hiss oluna bilər. Lakin klassik liqaturalı sistem həkimə dişin hər millimetr hərəkəti üzərində maksimum nəzarət verir — mürəkkəb hallarda bu, həlledicidir.
• Ev qulluğu. Rezin liqaturalarda ərp daha asan toplanır, onlar qida boyalarını (qəhvə, çay, giləmeyvə) udur; qulluq daha çox intizam və V-şəkilli ərsinlər tələb edir.
• Maliyyə əlçatanlığı. Klassik metal liqaturalı breketlər ən etibarlı və əlçatan variant olaraq qalır, qapalı tip sistemlər (Damon) isə premium seqmentə aiddir.

Hansı sistemə üstünlük vermək — sizin qərarınızdır, lakin mütləq ortodontla məsləhətləşdikdən sonra.

«Müasir alternativlərin bolluğuna baxmayaraq, məhz klassik liqaturalı breketlər dişləmin korreksiyası üçün fundamental baza olaraq qalır. Bu metodu proqnozlaşdırıla bilənliyinə və yüksək manevr imkanına görə qiymətləndiririk. Metal və ya rezin bərkidicilər konstruksiya çıxarılmazdan əvvəl dişin lazımi meyl bucağını nöqtəvi düzəltməyə imkan verir. Əlbəttə, gündəlik gigiyenaya bir az çox vaxt sərf etməli və müntəzəm planlı müayinələrə gəlməli olacaqsınız. Lakin yekun nəticə bu müvəqqəti səylərə mütləq dəyər».

Ortodont