Dişləmin korreksiyası (ortodontiya)

Çoxları ortodontik müalicənin yalnız uşaqlıqda effektiv olduğunu düşünür. Lakin bu gün böyüklərdə dişləmin korreksiyası adi və yüksək effektiv təcrübədir. Klinik vəziyyətdən asılı olaraq optimal aparat seçilir — klassik breketlərdən görünməz şəffaf kapalara (elaynerlərə) qədər. Kompleks korreksiyanın qiyməti və ətraflı müalicə planı terapiya başlamazdan əvvəl həkim tərəfindən müəyyən edilir.

Dişləm vaxtında korreksiya olunmazsa, düzgün formalaşmamış çənələr nitq pozğunluqlarına səbəb olur və qidanın qəbulunu çətinləşdirir. Patoloji dişləm azı dişlərinə yükü artırır, ağız boşluğunun gigiyenasını çətinləşdirir — zaman keçdikcə dişlər laxlayır və kariesə meyilli olur. Diş kökünün (periodontit) və diş ətinin (gingivit) iltihabı da istisna deyil.

Ortodontik müalicə aşağıdakı pozğunluqlarda göstərişdir:

• Distal dişləm: yuxarı çənə aşağı çənədən xeyli irəli çıxır.
• Mezial dişləm: aşağı çənə yuxarını örtür.
• Açıq dişləm: yuxarı və aşağı çənənin dişləri qapanmır (çox vaxt ön şöbədə).
• Dərin dişləm: yuxarı kəsici dişlər aşağıları hündürlüyünün üçdə birindən çox örtür.
• Dişlərin sıxlığı və diastemalar: diş sırasında yer çatışmazlığı və ya əksinə, dişlər arasında geniş aralıqlar.

Ortodontik müalicəyə patologiya aşkarlanan kimi başlamaq lazımdır. Dişləmi istənilən yaşda düzəltmək olar — fərq yalnız korreksiya üsullarında və terapiyanın müddətindədir. Uşaq və yeniyetmələrdə proses daha sürətli gedir.

İlk qəbulda ortodont diaqnostika aparır və nəticələrə görə optimal metodu seçir. Böyüklərdə korreksiya çox vaxt breket-sistemlə aparılır:

• vestibulyar sistemlər, o cümlədən çoxilməkli qövs texnikası (MEAW);
• liqaturalı və liqaturasız sistemlər.

Kompüter planlaşdırması (OrthoCad) müalicə proqramını dəqiq tərtib etməyə, dişləm dəyişdikdən sonrakı diş sırasının üçölçülü modelini yaratmağa və nəticəni hələ konstruksiya qoyulmamış pasiyentə göstərməyə imkan verir.

Bəzi patologiyalar — məsələn, yüngül əyrilik və dişlərin sıxlığı — breketsiz, treynerlər və şəffaf kapalarla düzəldilə bilər. Silikon və plastik konstruksiyalar dişlərin vəziyyətini korreksiya etməklə yanaşı, kapaları xüsusi vasitələrlə doldurmaqla möhkəmləndirici və ya ağardıcı terapiya aparmağa da imkan verir.

Bəzən ortodontiyada yerini dəyişən dişlər üçün əlavə dayaq yaradan mikroimplantlardan istifadə olunur — bir dişin vəziyyətini dəyişmək və ya qonşu dişləri cəlb etmədən elastik, yay və digər elementlər üçün dayaq yaratmaq lazım olduqda.

Korreksiya aşağıdakı ardıcıllıqla aparılır:

1. Diaqnostika və taktikanın seçilməsi. Müayinə nəticələrinə və pasiyentin istəklərinə görə müalicə planı tərtib olunur, dişlərin qəlibləri götürülür və diaqnostik modellər hazırlanır.
2. Ağız boşluğunun hazırlanması. Karies, diş əti iltihabı və ərp olduqda ortodontik konstruksiya qoyulmur, buna görə əvvəlcə tam müalicə və peşəkar təmizlik aparılır.
3. Müalicə prosesi. Breketlər stomatoloji kabinetdə bərkidilir; kapalar isə ortodontun tövsiyələrinə uyğun müstəqil istifadə üçün pasiyentə verilir.

Sistemin taxılma müddəti vəziyyətin mürəkkəbliyindən və seçilmiş metoddan asılıdır — adətən 6 aydan 2–3 ilə qədər. Kursdan sonra pasiyent cəlbedici təbəssümlə yanaşı, daha yaxşı həzm, ağızdan xoşagəlməz qoxunun yox olması, üz ovalının və profilin yaxşılaşması və özünəinam qazanır.