Adenoma vəzi epitelindən inkişaf edən xoşxassəli şişdir; bağırsaqda, hipofizdə, qalxanabənzər və paratiroid vəzilərdə, böyrəküstü vəzidə və qaraciyərdə rast gəlinir.
Adenoma vəzi toxumasının hüceyrələrindən böyüyən xoşxassəli şişdir. O, qonşu toxumalara sirayət etmir və metastaz vermir, lakin iki yolla problem yarada bilər: hormonları artıq miqdarda ifraz edə bilər (hormonal aktiv adenomalar) və ya zamanla bədxassəli şişə — adenokarsinomaya çevrilə bilər. Praktik baxımdan ən vacibləri yoğun bağırsağın, hipofizin, qalxanabənzər və paratiroid vəzilərin, böyrəküstü vəzinin və qaraciyərin adenomalarıdır.
Səbəblər və risk amilləri
Dəqiq səbəb adətən məlum deyil. Bağırsaq adenomaları üçün yaş, ailədə kolorektal xərçəng, irsi sindromlar (ailəvi adenomatoz polipoz, Linç sindromu), qırmızı və emal olunmuş ətin çox istehlakı, piylənmə və siqaret əhəmiyyətlidir. Qaraciyər adenoması estrogen tərkibli kontraseptivlərin və anabolik steroidlərin uzunmüddətli qəbulu ilə əlaqəlidir. Bəzi endokrin adenomalar çoxsaylı endokrin neoplaziya sindromlarının tərkibində yaranır.
Simptomlar
Bir çox adenoma simptomsuz keçir və kolonoskopiya, USM və ya KT zamanı təsadüfən aşkarlanır. Mümkün təzahürlər:
- bağırsaq — nəcisdə gizli və ya görünən qan, dəmir defisitli anemiya;
- hipofiz — aybaşı pozğunluqları, məmələrdən ifrazat, akromeqaliya, baş ağrısı, görmə sahəsinin daralması;
- paratiroid vəzilər — hiperkalsiemiya, böyrək daşları, osteoporoz;
- böyrəküstü vəzi — arterial hipertenziya, Kuşinq sindromu, kaliumun azalması.
Diaqnostika
Endoskopiya (kolonoskopiya), ultrasəs müayinəsi, KT və MRT, hormon analizləri aparılır. Adenomanın növünü və displaziya dərəcəsini çıxarılmış toxumanın histoloji müayinəsi dəqiq müəyyən edir.
Müalicə
Yoğun bağırsaq adenomaları kolonoskopiya zamanı çıxarılır (polipektomiya), sonra nəzarət müayinələri təyin olunur. Hormonal aktiv törəmələr cərrahi yolla çıxarılır və ya prolaktinomada olduğu kimi dərmanla müalicə edilir. Kiçik, qeyri-aktiv böyrəküstü vəzi və hipofiz adenomaları çox vaxt yalnız müşahidə olunur. Taktika ölçüdən, aktivlikdən və bədxassəliləşmə riskindən asılıdır.
Profilaktika
Kolorektal xərçəng skrininqi (nəcisdə gizli qan analizi, kolonoskopiya) bağırsaq adenomalarını bədxassəliləşmədən əvvəl tapıb çıxarmağa imkan verir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Görmə pozğunluğu ilə müşayiət olunan qəfil şiddətli baş ağrısı (hipofiz adenomasına qansızma ehtimalı) və ya zəifliklə birlikdə sağ qabırğaaltında kəskin ağrı (qaraciyər adenomasının partlaması) təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün əsasdır.
Üst termin: Xoşxassəli şiş
Əlaqəli terminlər
- Yoğun bağırsaq polipi
- Hipofiz adenoması
- Hiperparatireoz
- Böyrəküstü vəzin insidentaloması
- Xoşxassəli şiş
- Kolonoskopiya
- Polipektomiya
- Adenokarsinoma
