Dəyirmi qurd olan askaridin törətdiyi helmint invaziyası: sürfələr ağciyərlərdən keçir, yetkin qurdlar nazik bağırsaqda yaşayır.
Askaridoz insan askaridinin (Ascaris lumbricoides) törətdiyi parazitar xəstəlikdir. Bu, dünyada ən geniş yayılmış helmintozlardan biridir, xüsusilə isti iqlimli və sanitariya şəraiti zəif olan bölgələrdə. Uşaqlar daha çox xəstələnir.
Səbəblər və risk amilləri
Yoluxma askarid yumurtalarının yuyulmamış tərəvəz, göyərti, giləmeyvə, su ilə və ya torpaqla təmasdan sonra çirkli əllərlə udulması nəticəsində baş verir. Yumurtalar torpaqda yetişir, buna görə insan xəstədən birbaşa yoluxmur. Risk amilləri: torpaqla iş, emal olunmamış nəcis gübrələrinin istifadəsi, uşaqlarda əşyaları ağıza aparmaq vərdişi.
Simptomlar
Xəstəlik iki mərhələdən keçir. Erkən (miqrasiya) mərhələdə sürfələr qaraciyər və ağciyərlərdən keçir: quru öskürək, bəzən qan zolaqları ilə, subfebril temperatur, təngnəfəslik, övrə; qan analizində eozinofiliya. Gec (bağırsaq) mərhələ 2–3 aydan sonra başlayır: iştahanın azalması, ürəkbulanma, qarın ağrısı, qeyri-sabit nəcis. Güclü invaziya zamanı uşaqlarda boy və çəki artımında geriləmə, qida maddələri çatışmazlığı mümkündür. İnfeksiya çox vaxt simptomsuz keçir.
Parazitlərin sayı çox olduqda ağırlaşmalar: askarid yumağına görə bağırsaq keçməməzliyi, öd yollarının tıxanması (sarılıq, xolangit), pankreatit.
Diaqnostika
- nəcisin helmint yumurtalarına müayinəsi (yumurtalar yoluxmadan ən azı 2–3 ay sonra görünür);
- ümumi qan analizi — erkən mərhələdə eozinofiliya;
- döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası — ağciyərlərdə uçucu infiltratlar;
- ağırlaşma şübhəsində ultrasəs müayinəsi və ya rentgen.
Müalicə
Həkimin təyinatı ilə, yaş və hamiləlik nəzərə alınmaqla antihelmint dərmanlar (məsələn, albendazol, mebendazol) istifadə olunur. Adətən nəzarət nəcis analizi tövsiyə edilir. Ağırlaşmalarda cərrahi və ya endoskopik müdaxilə tələb oluna bilər.
Profilaktika
Tərəvəz və göyərtini diqqətlə yumaq, qaynadılmış və ya təmizlənmiş su içmək, bağ işlərindən sonra və yeməkdən əvvəl əlləri yumaq.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qarında sancışəkilli ağrı, qusma, nəcis və qazların xaric olmaması, köp, həmçinin sarılıq və ya sağ qabırğaaltı nahiyədə şiddətli ağrı yarandıqda təcili yardım lazımdır — təcili tibbi yardım (103) çağırın.
