Arteriyanın daxili divarında lipidlərdən, iltihab hüceyrələrindən və birləşdirici toxumadan ibarət ocaqlı qalınlaşma; aterosklerozun əsas morfoloji substratı.
Sinonimlər: Xolesterin piləyi
Aterosklerotik pilək arteriyanın daxili qatında xolesterindən, iltihab hüceyrələrindən, saya əzələ hüceyrələrindən və birləşdirici toxuma örtüyündən ibarət törəmədir; zaman keçdikcə orada tez-tez kalsium da toplanır. Pilək illər ərzində böyüyür. O, iki yolla təhlükəlidir: damarın mənfəzini tədricən daraldır (stenoz) və ya qəfil zədələnir, bundan sonra səthində arteriyanı tuta bilən tromb əmələ gəlir.
Səbəblər və risk amilləri
Əsas rolu arteriya divarına keçən aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin xolesterininin artıqlığı oynayır. Piləklərin yaranmasına və böyüməsinə siqaret çəkmə, arterial hipertenziya, şəkərli diabet, piylənmə, az hərəkətlilik, xroniki iltihab, yüksək lipoprotein(a), yaş və irsiyyət təsir edir.
Simptomlar
Piləyin özü hiss olunmur. Əlamətlər qan axını pozulduqda yaranır: yük zamanı döş ağrısı (koronar arteriyalar), keyimə, zəiflik və ya nitq pozğunluğu epizodları (yuxu arteriyaları), yeriyərkən ayaqlarda ağrı (ayaq arteriyaları). Nazik örtüklü «qeyri-stabil» piləyin yırtılması ilk dəfə infarkt və ya insultla özünü göstərə bilər.
Diaqnostika
- Yuxu və ayaq arteriyalarının dupleks USM-i — piləklər, onların quruluşu və stenozun dərəcəsi görünür.
- İntima-media kompleksinin qalınlığının ölçülməsi.
- Ürək arteriyaları üçün kalsium indeksi və koronar KT-angioqrafiya.
- Müdaxilə planlaşdırıldıqda angioqrafiya.
- Lipidoqramma və ümumi ürək-damar riskinin qiymətləndirilməsi.
Müalicə
Piləyi xalq vasitələri və ya pəhrizlə «əritmək» mümkün deyil. Statinlər və ASLP-ni azaldan digər preparatlar piləklərin böyüməsini ləngidir, onları daha stabil edir, ASLP intensiv azaldıqda isə həcmləri bir qədər kiçilə bilər. Göstəriş olduqda antiaqreqantlar təyin edilir. Ciddi stenozda stentləmə, endarterektomiya və ya şuntlama aparılır. Müalicəni həkim seçir.
Profilaktika
Siqaretdən imtina, təzyiq, xolesterin və qan şəkərinə nəzarət, doymuş və trans yağları məhdudlaşdıran qidalanma, müntəzəm fiziki fəallıq, normal bədən çəkisi.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Bir neçə dəqiqədən uzun sürən sıxıcı döş ağrısı, qolda, ayaqda və ya üzün yarısında qəfil zəiflik və ya keyimə, nitq pozğunluğu, bir gözdə qəfil görmə itkisi, ətrafda kəskin ağrı və soyuma olarsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Ateroskleroz
- Aterotromboz
- İntima-media kompleksinin qalınlığı
- Aşağı sıxlıqlı lipoproteinlər
- Stenoz
- Miokard infarktı
- İşemik insult
- Koronar arteriyaların kalsium indeksi
