Stenosis

Damarın, qapaq dəliyinin və ya başqa boşluqlu orqanın mənfəzinin daralması; qanın və ya möhtəviyyatın keçməsini çətinləşdirir.

Sinonimlər: Daralma

Stenoz — boru şəkilli strukturun və ya dəliyin mənfəzinin daralmasını bildirən ümumi tibbi termindir. Stenoz haqqında ən çox qan damarlarına və ürək qapaqlarına münasibətdə danışılır, lakin daralma digər orqanlarda da olur — onurğa kanalında, traxeyada, qida borusunda, mədənin çıxış hissəsində, sidik axarında. Stenozun nəticələri onun yerindən və dərəcəsindən asılıdır: daralma nə qədər güclüdürsə, qanın və ya digər möhtəviyyatın axını bir o qədər pozulur.

Səbəblər və risk amilləri

Ateroskleroz arteriyaların — koronar, yuxu, böyrək, ayaq arteriyalarının — daralmasının əsas səbəbidir. Riski siqaret, hipertenziya, yüksək xolesterin, diabet, piylənmə artırır.
Kalsinoz və degenerasiya yaşlı insanlarda aorta stenozunun əsas səbəbidir.
Revmatik ürək xəstəliyi mitral stenozun tez-tez rast gəlinən səbəbidir.
Anadangəlmə anomaliyalar — məsələn, aortanın koarktasiyası, ikitaylı aorta qapağı.
İltihab, əməliyyat və travmalardan sonra çapıqlaşma, şiş tərəfindən sıxılma, müdaxilədən sonra təkrar daralma (restenoz).

Simptomlar

Yüngül stenoz adətən əlamət vermir. Ağır daralmada simptomlar zədələnmiş orqandan asılıdır: koronar arteriyaların və aorta qapağının stenozunda stenokardiya və təngnəfəslik; yuxu arteriyalarının stenozunda başgicəllənmə, keçici nitq pozuntuları və ətraflarda zəiflik; ayaq arteriyalarının daralmasında yeriyərkən baldır ağrısı; böyrək arteriyalarının stenozunda çətin nəzarət olunan təzyiq.

Diaqnostika

Damarların doppleroqrafiyası, qapaqlar üçün exokardioqrafiya, KT- və MR-angioqrafiya, invaziv angioqrafiya tətbiq olunur. Daralmanın dərəcəsi mənfəz diametrinin faizi ilə, qapaqlar üçün isə dəliyin sahəsi və təzyiq qradiyenti ilə ifadə edilir. Qan axınını pozan stenoz əhəmiyyətli sayılır; məsələn, koronar arteriyalar üçün adətən 70% və daha çox daralma.

Müalicə

Taktika orqandan və dərəcədən asılıdır. Risk amillərinə nəzarət, dərmanlar (statinlər, antiaqreqantlar, antihipertenziv dərmanlar — həkimin təyinatı ilə), endovaskulyar müdaxilələr (angioplastika və stentləmə), cərrahi əməliyyatlar (şuntlama, endarterektomiya), qapağın protezləşdirilməsi və ya transkateter implantasiyası istifadə olunur.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Döş qəfəsində 5 dəqiqədən çox davam edən sıxıcı ağrı, huşunu itirmə, bədənin yarısında qəfil zəiflik və ya keyimə, nitq və ya görmə pozuntusu, ayaqda kəskin ağrı və soyuma zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.