Biliar hipertenziya ödün bağırsağa axınının pozulması (daş, striktura, şiş) nəticəsində öd axarlarında təzyiqin artmasıdır.
Biliar hipertenziya ödün qaraciyərdən onikibarmaq bağırsağa sərbəst axa bilmədiyi və öd axarlarında təzyiqin yüksəldiyi vəziyyətdir. Axarlar genişlənir, öd durğunlaşır, mexaniki sarılıq inkişaf edir, infeksiya qoşulduqda isə xolangit yaranır. Bu ayrıca xəstəlik deyil, maneənin sürətlə tapılmasını və aradan qaldırılmasını tələb edən sindromdur.
Səbəblər və risk amilləri
- ümumi öd axarının daşları (xoledoxolitiaz) — ən çox rast gəlinən səbəb;
- əməliyyatdan sonrakı çapıq daralmaları (strikturalar), sklerozlaşan xolangit;
- mədəaltı vəzi başının, öd axarlarının (xolangiokarsinoma), böyük duodenal məməciyin şişləri;
- Oddi sfinkterinin disfunksiyası və stenozu, xroniki pankreatit;
- parazitar zədələnmələr, ümumi öd axarının kistaları.
Simptomlar
Sağ qabırğaaltı nahiyədə və ya epiqastriumda ağrı, sarılıq, tünd sidik, rəngsiz nəcis, dəri qaşınması. İnfeksiya qoşulduqda üşütmə və yüksək hərarət yaranır. Şiş mənşəli səbəbdə sarılıq tədricən, çox vaxt ağrısız artır və arıqlama ilə müşayiət oluna bilər.
Diaqnostika
Qanda düz bilirubin, qələvi fosfataza və QQT, çox vaxt ALT və AST artır. Axarların genişlənməsi USM ilə aşkarlanır. Maneənin səviyyəsi və səbəbi MR-xolangiopankreatoqrafiya, endoskopik ultrasəs müayinəsi və ya KT ilə dəqiqləşdirilir. ERXPQ əsasən müalicəvi prosedur kimi tətbiq olunur.
Müalicə
Əsas məqsəd ödün axınını bərpa etməkdir (biliar dekompressiya). Daşların çıxarılması və stent qoyulması ilə ERXPQ, axarların perkutan drenajı və ya cərrahi əməliyyatlar istifadə olunur. Xolangit zamanı antibiotiklər təyin edilir. Dekompressiyadan sonra əsas səbəb müalicə olunur: öd daşı xəstəliyində öd kisəsi çıxarılır, şiş zamanı radikal əməliyyat və ya palliativ müalicə məsələsi həll edilir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Sarılıq, yüksək hərarətlə üşütmə və sağ qabırğaaltı ağrının birlikdə yaranması, həmçinin huşun dumanlanması və ya təzyiqin kəskin düşməsi zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın — bunlar sepsislə təhlükəli kəskin xolangitin əlamətləridir. Ağrısız sarılıq da bir sutka ərzində həkimə müraciət tələb edir.
Əlaqəli terminlər
- Xoledoxolitiaz
- Xolangit
- Xolestaz
- Öd daşı xəstəliyi
- Endoskopik retroqrad xolangiopankreatoqrafiya
- MR-xolangiopankreatoqrafiya
- Xolangiokarsinoma
- Sarılıq
