Hematokrit

Qan olan sınaq şüşəsini sentrifuqa etsək, eritrositlər dibə çökəcək, yuxarıda isə sarı plazma qalacaq. Eritrosit sütununun bütün həcmə nisbəti hematokritdir. Bu gün onu hematoloji analizator eritrositlərin sayına və orta həcminə əsasən hesablayır. Hematokrit hemoqlobinin səviyyəsi ilə sıx bağlıdır və təkcə eritrositlərin sayından deyil, plazmanın həcmindən də asılıdır: susuzlaşmada artır, maye artıqlığında isə azalır.

Nə üçün təyin edilir

• profilaktik müayinələrdə və istənilən şikayətlərdə ümumi qan analizinin tərkibində;
• anemiyanın aşkarlanması və nəzarəti;
• eritrositoz və həqiqi polisitemiyaya şübhə — üzün qızarması, baş ağrısı, duşdan sonra qaşınma;
• susuzlaşmanın, qan itkisinin, infuzion terapiyanın effektivliyinin qiymətləndirilməsi;
• siqaret çəkənlərin, xroniki ağciyər xəstəliyi olanların, yüksək dağlıqda yaşayanların, testosteron qəbul edənlərin izlənməsi.

Hazırlıq

Qanı venadan və ya barmaqdan səhər acqarına, yaxud yüngül yeməkdən 3–4 saat sonra vermək məsləhətdir. Analizdən əvvəl intensiv fiziki yük və siqaret çəkmək tövsiyə olunmur. Qolun turniketlə uzun müddət sıxılması göstəricini süni şəkildə artırır.

Normalar

Böyüklər üçün təxmini göstəricilər: kişilər — 40–50% (0,40–0,50 l/l), qadınlar — 36–46%. Hamilələrdə plazma həcminin artması səbəbindən hematokrit fizioloji olaraq aşağı, yenidoğulmuşlarda isə yüksəkdir. Dəqiq hədlər laboratoriyadan, cinsdən və yaşdan asılıdır.

Kənarlaşmaların səbəbləri

Azalma:

• müxtəlif mənşəli anemiyalar — dəmir defisitli, B12-defisitli, xroniki xəstəliklərdə;
• kəskin və ya xroniki qan itkisi;
• hemoliz, sümük iliyinin fəaliyyətinin zəifləməsi;
• həddən artıq maye yeridilməsi, hamiləlik, xroniki böyrək xəstəliyi.

Artım:

• susuzlaşma — qusma, diareya, yüksək hərarət, az maye qəbulu, yanıqlar;
• xroniki oksigen çatışmazlığında ikincili eritrositoz — XOAX, siqaret çəkmə, yüksək dağlıqda olmaq, yuxu apnoesi;
• həqiqi polisitemiya və sümük iliyinin digər xəstəlikləri;
• testosteron, eritropoetin qəbulu.

Yüksək hematokrit qanın özlülüyünü və tromboz riskini artırır, ona görə davamlı artım hematoloq tərəfindən müayinə tələb edir. Hematokrit yalnız hemoqlobin, eritrositlər və eritrosit indeksləri ilə birlikdə qiymətləndirilir.