Susuzlaşma

Susuzlaşma (dehidratasiya, eksikoz) bağırsaq, böyrəklər, dəri və tənəffüs yolu ilə su itkisi onun daxil olmasını üstələdikdə inkişaf edir. Su ilə birlikdə elektrolitlər — natrium, kalium, xloridlər də itirilir. Maye ehtiyatı az olan kiçik uşaqlar və susuzluq hissi zəifləmiş yaşlı insanlar xüsusilə həssasdır.

Səbəblər və risk amilləri

• bağırsaq infeksiyaları (rotavirus infeksiyası, salmonellyoz, qida zəhərlənmələri) zamanı ishal və qusma — uşaqlarda ən çox rast gəlinən səbəb;
• qızdırma və bol tərləmə, istidə iş və idman, isti vurması;
• kifayət qədər maye içməmək — yaşlılarda, yataq xəstələrində, demensiyalı insanlarda;
• dekompensasiya olunmuş şəkərli diabet zamanı sidik ifrazının artması, sidikqovucu dərmanların qəbulu;
• yanıqlar, qan itkisi, böyrək xəstəlikləri.

Simptomlar

Yüngül və orta dərəcə: susuzluq, ağız quruluğu, tünd qatı sidik, nadir sidik ifrazı, yorğunluq, baş ağrısı, ayağa qalxarkən başgicəllənmə.

Ağır dərəcə: güclü zəiflik və ya süstlük, huşun qarışması, sürətli nəbz, təzyiqin düşməsi, soyuq ətraflar, çuxura düşmüş gözlər, sidiyin olmaması. Döş yaşlı uşaqlarda — göz yaşı olmadan ağlama, əmgəyin çökməsi, uzun saatlar ərzində quru bələk.

Diaqnostika

Həkim susuzlaşmanın dərəcəsini baxışa əsasən qiymətləndirir: dərinin və selikli qişaların vəziyyəti, nəbz, təzyiq, sidiyin miqdarı, uşaqda çəkinin dəyişməsi. Orta ağır və ağır formalarda qan elektrolitləri (natrium, kalium), kreatinin və sidik cövhəri, qlükoza, turşu-qələvi müvazinəti yoxlanılır.

Müalicə

Yüngül və orta dərəcədə müalicənin əsasını peroral rehidratasiya təşkil edir: ÜST-ün tövsiyə etdiyi duz və qlükoza tərkibli xüsusi aptek məhlulları tez-tez, kiçik porsiyalarla içilir. Şirin qazlı içkilər və şirələr itkiləri bərpa etmək üçün uyğun deyil — onlar ishalı gücləndirə bilər. Ana südü ilə qidalandırma davam etdirilir. Ağır susuzlaşma, dayanmayan qusma və ya huşun pozulması zamanı stasionarda infuzion terapiya aparılır. Eyni zamanda vəziyyətin səbəbi müalicə olunur.

Profilaktika

Xüsusilə istidə və fiziki yük zamanı mütəmadi maye qəbulu, ishal zamanı rehidratasiyaya erkən başlamaq, yaşlı qohumların içmə rejiminə diqqət, uşaqların rotavirus infeksiyasına qarşı vaksinasiyası.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

• uşaq süstdür, su içmir, uzun müddət sidiyi yoxdur, göz yaşı yoxdur;
• qusma mayeni saxlamağa imkan vermir, nəcisdə qan var;
• güclü başgicəllənmə, huşunu itirmə, huşun qarışması.

Huşun pozulması, qıcolmalar və ya huşunu itirmə zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.