Benign paroxysmal positional vertigo MKB-10: H81.1

Başın vəziyyəti dəyişəndə qısa fırlanma tipli başgicəllənmə tutmaları; daxili qulaqda otolitlərin (kristalların) yarımdairəvi kanallara düşməsi ilə əlaqəlidir.

Sinonimlər: Xoşxassəli mövqe başgicəllənməsi

Xoşxassəli paroksizmal mövqe başgicəllənməsi (XPMB) periferik vestibulyar başgicəllənmənin ən çox rast gəlinən səbəbidir. Daxili qulaqda kalsium karbonatdan ibarət kiçik kristallar — otolitlər var. Onlar qopub yarımdairəvi kanala düşdükdə baş döndərilərkən kanaldakı maye düzgün hərəkət etmir və beyin fırlanma barədə yanlış siqnal alır. Vəziyyət narahatlıq yaradır, lakin təhlükəli deyil və yaxşı müalicə olunur.

Səbəblər və risk amilləri

Çox vaxt XPMB görünən səbəb olmadan yaranır. Risk daha yüksəkdir:

50 yaşdan yuxarı insanlarda, daha çox qadınlarda;
kəllə-beyin travmasından sonra, hətta yüngül olsa belə;
vestibulyar neyronit və ya labirintitdən sonra;
Menyer xəstəliyi və miqren zamanı;
uzunmüddətli yataq rejimində;
D vitamini çatışmazlığı və osteoporozda.

Simptomlar

Müəyyən hərəkətlə başlayan, adətən bir dəqiqədən qısa davam edən güclü fırlanma tipli başgicəllənmə tutmaları tipikdir: yataqda çevrilmə, yataqdan qalxma, başı arxaya əymə, önə əyilmə. Tutma zamanı ürəkbulanma, bəzən qusma və tarazlığın pozulması ola bilər. Tutmalar arasında yüngül «üzmə» hissi qala bilər. Eşitmə pozulmur, baş ağrısı, ətraflarda zəiflik və nitq pozğunluğu olmur.

Diaqnostika

Diaqnozu otorinolarinqoloq və ya nevroloq mövqe sınaqları əsasında qoyur: Diks–Holpayk sınağı və ya uzanmış vəziyyətdə başın döndərilməsi sınağı (üfüqi kanal üçün) zamanı başgicəllənmə və xarakterik nistaqm yaranır. Adətən əlavə müayinə tələb olunmur. Qeyri-tipik gediş, nevroloji simptomlar və ya müalicənin effektsizliyi zamanı baş beynin MRT-si təyin edilir.

Müalicə

Əsas üsul həkimin icra etdiyi repozisiya manevrləridir (Epli, Semon, Lempert): başın vəziyyətinin ardıcıl dəyişdirilməsi ilə kristallar kanaldan çıxarılır. Çox vaxt bir-iki seans kifayət edir. Həkim evdə müstəqil yerinə yetirmək üçün məşqləri də öyrədə bilər. Başgicəllənməyə qarşı dərmanlar yalnız ürəkbulanmanı müvəqqəti yüngülləşdirir, səbəbi aradan qaldırmır və uzun müddət istifadə edilmir. Residivlər mümkündür, bu zaman manevrlər təkrarlanır.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Üzün asimmetriyası, qol və ya ayaqda zəiflik, nitqin pozulması, gözlərdə ikiləşmə və ya ayaq üstə dura, yeriyə bilməmək ilə müşayiət olunan başgicəllənmə insult əlaməti ola bilər — yaxşılaşmanı gözləmədən dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın. Qəfil şiddətli baş ağrısı, eşitmənin azalması və ya başın hərəkəti ilə əlaqəsi olmayan daimi başgicəllənmə də təcili müayinə tələb edir.