İnterferon

İnterferonlar anadangəlmə immunitetin siqnal zülalları ailəsidir. Onlar virusun qonşu hüceyrələri yoluxdurmasına «mane olan» (ingiliscə interfere) maddələr kimi kəşf edilib. Yoluxmuş hüceyrə interferon ifraz edir, o, ətraf hüceyrələrin reseptorlarına birləşir və onlarda virusların çoxalmasına mane olan yüzlərlə geni işə salır. Eyni zamanda interferonlar NK-hüceyrələri, makrofaqları və T-limfositləri aktivləşdirir.

Növləri və funksiyası

• I tip interferonlar (alfa, beta) — virus infeksiyasında demək olar ki, istənilən hüceyrə tərəfindən hasil olunur, toxumaların virusəleyhinə vəziyyətini təmin edir.
• II tip interferon (qamma) — T-limfositlər və NK-hüceyrələr tərəfindən istehsal olunur, makrofaqların hüceyrədaxili bakteriyaları, məsələn, vərəm mikobakteriyalarını məhv etmək qabiliyyətini gücləndirir.
• III tip interferonlar (lambda) — əsasən tənəffüs yollarının və bağırsağın epitelisinə təsir edir.

İnterferonlar virus infeksiyasının bir çox ümumi simptomlarına da — qızdırmaya, əzələlərdə sızıltıya, halsızlığa səbəb olur.

Klinik əhəmiyyəti

Rekombinant interferonlar dərman kimi istifadə olunub: interferon-alfa (o cümlədən peqilləşdirilmiş) uzun müddət xroniki hepatit B və C müalicəsinin əsası olub, interferon-beta residivləşən dağınıq sklerozda, interferon-qamma isə bəzi nadir immun çatışmazlıqlarında tətbiq olunur. Hepatit C-nin müalicəsində interferonlar daha effektiv və yaxşı keçirilən müasir birbaşa təsirli virusəleyhinə preparatlarla demək olar ki, tamamilə əvəz edilib. Sistem interferon terapiyası tez-tez qripəbənzər sindrom, depressiya, leykosit və trombositlərin azalması, qalxanabənzər vəzin funksiya pozğunluqlarına səbəb olur, buna görə yalnız ciddi göstərişlərlə və analizlərin nəzarəti altında aparılır.

Bu preparatları soyuqdəymənin profilaktikası və müalicəsi üçün geniş reklam edilən «interferonlu» damcılardan, şamlardan və interferon induktorlarından fərqləndirmək vacibdir: beynəlxalq sübuta əsaslanan tibb standartlarına görə onların effektivliyinə dair inandırıcı sübutlar kifayət deyil və xarici klinik tövsiyələrdə KRVİ zamanı istifadə olunmur.

İmmunologiyada T-hüceyrələrin vərəm antigenlərinə cavabının interferon-qamma hasilatı ilə təyini (IGRA-testlər) latent vərəm infeksiyasını aşkar etmək üçün, məsələn, bioloji preparatlar təyin edilməzdən əvvəl istifadə olunur.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

Virus infeksiyaları, xroniki hepatit B və C, dağınıq skleroz, vərəm, sistem qırmızı qurdeşənəyi (onun üçün I tip interferonların həddindən artıq aktivliyi xarakterikdir), ağır virus infeksiyaları riskini artıran interferon sisteminin bəzi anadangəlmə qüsurları. İstənilən interferon preparatının təyini barədə qərarı həkim verir.