Məlumatlandırılmış razılıq

Könüllü məlumatlandırılmış razılıq müasir tibb etikasının və hüququnun əsas prinsiplərindən biridir. Bu o deməkdir ki, heç bir müayinə, əməliyyat və ya müalicə pasiyentin özünün (və ya qanuni nümayəndəsinin) icazəsi olmadan aparılmır və bu icazə şüurlu şəkildə — tam və aydın məlumat alındıqdan sonra verilir.

Mahiyyəti

Müdaxilədən əvvəl həkim bunları izah etməlidir:

• hansı diaqnoz və ya ehtimal olunan vəziyyət müdaxilə tələb edir;
• prosedur nədən ibarətdir və məqsədi nədir;
• gözlənilən fayda və mümkün risklər, əlavə təsirlər və ağırlaşmalar;
• hansı alternativlər var, o cümlədən müdaxilədən imtina və onun nəticələri;
• bərpa dövrü necə keçəcək.

Pasiyentin sual vermək, düşünmək üçün vaxt götürmək, başqa mütəxəssisin rəyini almaq və prosedur başlamazdan əvvəl razılığını geri götürmək hüququ var. Razılıq könüllü olmalıdır — həkimlərin və ya qohumların təzyiqi olmadan.

Razılığın forması

Sadə hərəkətlər (baxış, təzyiqin ölçülməsi) üçün razılıq çox vaxt şifahi və ya müraciət faktının özü ilə ifadə olunur. Əməliyyatlar, anesteziya, invaziv müayinələr, qanköçürmə, klinik tədqiqatlarda iştirak üçün pasiyent və həkimin imzaladığı yazılı sənəd tərtib edilir. Yetkinlik yaşına çatmayanlar və fəaliyyət qabiliyyəti olmayan şəxslər üçün qərarı qanuni nümayəndələr verir, uşağın fikri isə yaşına uyğun nəzərə alınır.

Klinik əhəmiyyəti

Razılıq pasiyentin hüquqlarını qoruyur və eyni zamanda onun müalicədə fəal iştirakına kömək edir: terapiyanın məqsədini anlayan insan tövsiyələrə daha yaxşı əməl edir. İmza pasiyentin «bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürməsi» demək deyil — yardımın keyfiyyətinə görə həkim yenə də cavabdehdir.

Təcili hallarda, insan huşsuz olduqda və gecikmə həyat üçün təhlükə yaratdıqda, yardım razılıq olmadan göstərilir — bu, qanunvericiliklə nəzərdə tutulub.

Nə ilə əlaqəlidir

Məlumatlandırılmış razılıq cərrahi müdaxilələrdən, anesteziyadan, biopsiyadan, kimyaterapiyadan, vaksinasiyadan, genetik testdən əvvəl mütləqdir. İzahlar anlaşılmazdırsa, pasiyent onların sadə sözlərlə təkrarlanmasını xahiş edə bilər — bu, həkimlə söhbətin normal hissəsidir.