Karbunkul bir neçə qonşu tük follikulunun və piy vəzisinin dəri və dərialtı toxumanın zədələnməsi ilə gedən kəskin irinli-nekrotik iltihabıdır.
Karbunkulu birləşmiş furunkullar kimi təsəvvür etmək olar: irinli proses bir qrup follikulu əhatə edir və dərinə yayılaraq bir neçə irinli “başcığı” olan sıx, ağrılı infiltrat əmələ gətirir. Bu, tək furunkuldan daha ağır vəziyyətdir və demək olar ki, həmişə cərrahın iştirakını tələb edir.
Səbəblər və risk amilləri
Törədici əksər hallarda qızılı stafilokokdur. Şəkərli diabet, piylənmə, immun çatışmazlığı, sistem qlükokortikoidlərin qəbulu, yaşlı yaş, dərinin sürtünməsi və çirklənməsi, stafilokok daşıyıcılığı zəmin yaradır. Tipik yerlər boynun arxası, kürək, sağrı və budlardır.
Simptomlar
- Bir neçə santimetr diametrli sıx, isti, al-bənövşəyi, kəskin ağrılı düyün.
- Bir neçə gündən sonra səthində irin axan çoxsaylı dəliklər yaranır — “arı pətəyi” görünüşü.
- Hərarətin yüksəlməsi, zəiflik, üşütmə, yaxın limfa düyünlərinin böyüməsi.
- Təmizləndikdən sonra çapıqla sağalan yara qalır.
Diaqnostika
Cərrah ocağın ölçüsünü və dərinliyini qiymətləndirir. İrinin əkilməsi və antibiotiklərə həssaslığın təyini, ümumi qan analizi, qanda qlükoza yoxlanılır — karbunkul çox vaxt aşkar edilməmiş diabetin ilk əlaməti olur. İnfeksiyanın yayılmasından şübhələndikdə yumşaq toxumaların USM-i aparılır.
Müalicə
Əsas üsul cərrahi açılma və drenaj, nekrotik toxumaların kəsilib götürülməsi və sonrakı sarğılardır. Əkmənin nəticələrinə əsasən sistem antibiotiklər təyin edilir. Eyni zamanda qlükoza səviyyəsi tənzimlənir. Karbunkulu sıxmaq qəti qadağandır: bu, infeksiyanın qana, üzdə yerləşdikdə isə beyin damarlarına yayılmasına səbəb ola bilər.
Profilaktika
Diabetə nəzarət, dəri gigiyenası, furunkulların vaxtında müalicəsi, kiçik travmaların işlənməsi.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- İstənilən karbunkul elə həmin gün cərraha müraciət üçün səbəbdir.
- Üşütmə ilə yüksək hərarət, huşun qarışması, ürəkdöyünmənin artması, təzyiqin düşməsi — sepsis ola bilər: təcili tibbi yardım (103) çağırın.
- Üzdə, xüsusən burun və üst dodaq nahiyəsində göz qapağının şişməsi və ya baş ağrısı ilə müşayiət olunan karbunkul.
