Bağırsaq keçməməzliyi — mexaniki maneə və ya yığılma funksiyasının dayanması səbəbindən möhtəviyyatın bağırsaq boyunca irəliləməsinin pozulmasıdır.
Sinonimlər: İleus
Bağırsaq keçməməzliyi (ileus) qidanın, mayenin və qazların bağırsaqdan keçə bilmədiyi təhlükəli vəziyyətdir. Maneədən yuxarıdakı bağırsaq köpür, orada maye toplanır, divarın qan təchizatı pozulur, bakteriya və toksinlər qana keçir. Müalicə olunmazsa, bağırsağın nekrozu və perforasiyası, peritonit, ağır susuzlaşma mümkündür. Mexaniki keçməməzlik (fiziki maneə var) və dinamik (paralitik) keçməməzlik — bağırsağın yığılmasının dayanması fərqləndirilir. Xüsusilə təhlükəlisi bağırsaqla birlikdə onun damarlarının da sıxıldığı strangulyasion formadır.
Səbəblər və risk amilləri
- qarın boşluğu orqanlarında əməliyyatlardan sonra bitişmələr — nazik bağırsaq keçməməzliyinin ən çox rast gəlinən səbəbi;
- boğulmuş yırtıqlar;
- yoğun bağırsaq şişləri — yaşlılarda yoğun bağırsaq keçməməzliyinin əsas səbəbi;
- bağırsağın burulması, invaginasiya (kiçik uşaqlarda tez-tez rast gəlinən səbəb);
- öd daşları, bezoarlar, Kron xəstəliyində iltihabi daralmalar;
- paralitik ileus — əməliyyatlardan sonra, peritonit, pankreatit, elektrolit pozuntuları zamanı.
Simptomlar
- qarında sancışəkilli ağrı;
- qarnın köpməsi və asimmetriyası;
- nəcis və qazların ləngiməsi;
- qusma — yuxarı keçməməzlikdə erkən və bol, sonralar xoşagəlməz iyli;
- susuzluq, ağız quruluğu, halsızlıq, sidiyin azalması.
Diaqnostika
Cərrah qarnı qiymətləndirir, yırtıq qapılarını yoxlayır. İcmal rentgenoqrafiya maye səviyyələri olan köpmüş bağırsaq ilgəklərini göstərir, kontrastlı kompüter tomoqrafiya maneənin səviyyəsini və səbəbini, qan təchizatı pozuntusu əlamətlərini dəqiqləşdirir. Qan analizləri susuzlaşmanı, elektrolit pozuntularını, iltihabı aşkar edir.
Müalicə
Müalicə yalnız cərrahi stasionarda aparılır. Boğulma əlamətləri olmayan bitişmə mənşəli keçməməzlikdə konservativ tədbirlərlə başlanır: aclıq, nazoqastral zond vasitəsilə dekompressiya, maye və elektrolitlərin venadaxili yeridilməsi, bəzən suda həll olan kontrast maddə. Strangulyasiya, peritonit və ya konservativ müalicənin effektsizliyində əməliyyat aparılır — bitişmələrin kəsilməsi, burulmanın aradan qaldırılması, həyat qabiliyyətsiz hissənin rezeksiyası, lazım gəldikdə stoma çıxarılması. Şiş olduqda əməliyyatdan əvvəlki mərhələ kimi stent qoyula bilər.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Köp, qusma və qazların çıxmaması ilə müşayiət olunan sancışəkilli qarın ağrısı dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün əsasdır. Özbaşına işlədici qəbul etməyin, imalə etməyin, cərrah baxmamış ağrıkəsici istifadə etməyin.
Əlaqəli terminlər
- Bitişmə xəstəliyi
- Bağırsaq invaginasiyası
- Peritonit
- Yırtıq
- Kolorektal xərçəng
- Qarın ağrısı
- Qusma
- Kompüter tomoqrafiya
