Yüksək sıxlıqlı lipoproteinlər

Yüksək sıxlıqlı lipoproteinlər (YSLP) lipid mübadiləsinin ən kiçik və sıx hissəcikləridir. Onlar qaraciyərdə və bağırsaqda əmələ gəlir, hüceyrələrdən, o cümlədən damar divarından artıq xolesterini götürür və ödlə xaric olunması üçün qaraciyərə qaytarır. Bu proses xolesterinin əks daşınması adlanır, “yaxşı xolesterin” adı da buradan gəlir. Analizdə bu hissəciklərin içindəki xolesterinin miqdarı — YSLP xolesterini ölçülür.

Məhdudiyyətləri anlamaq vacibdir: aşağı YSLP artmış riski etibarlı şəkildə göstərir, lakin iri tədqiqatlarda YSLP-nin dərmanlarla süni artırılması infarktların tezliyini azaltmayıb. Buna görə YSLP bu gün müalicə hədəfi deyil, risk markeridir.

Nə üçün təyin edilir

YSLP xolesterini standart lipidoqrammaya daxildir. O, ürək-damar riskinin, qeyri-YSLP xolesterinin və aterogenlik əmsalının hesablanması, həmçinin metabolik sindromun aşkarlanması üçün lazımdır; aşağı YSLP metabolik sindromun diaqnostik meyarlarından biridir.

Hazırlıq

Venadan qan səhər verilir; adətən 9–12 saat ac qalmaq xahiş olunur, baxmayaraq ki, YSLP-nin özü yeməkdən demək olar ki, asılı deyil. Bir gün əvvəl spirtli içkidən və ağır yükdən, yarım saat əvvəl isə siqaretdən çəkinin. Kəskin xəstəliklərdən sonra analiz bir neçə həftə təxirə salınır.

Normalar

Təxminən arzuolunan səviyyə: kişilərdə 1,0 mmol/l-dən çox, qadınlarda 1,2 mmol/l-dən çox (müvafiq olaraq 40 və 45–50 mq/dl-dən çox). Metabolik sindrom üçün bu hədlərdən aşağı dəyərlər nəzərə alınır. İstinad dəyərləri laboratoriyadan, cinsdən və yaşdan asılıdır.

Kənarlaşmaların səbəbləri

Azalma: abdominal piylənmə, insulinə rezistentlik və 2-ci tip şəkərli diabet, yüksək triqliseridlər, siqaret, az hərəkətlilik, sadə karbohidratlar və trans-yağlarla zəngin qidalanma, xroniki böyrək xəstəliyi, bəzi irsi pozuntular, anabolik steroidlərin və bir sıra digər dərmanların qəbulu. Müntəzəm aerob yük, çəkinin azaldılması və siqaretdən imtina YSLP-ni mülayim artırır.

Çox yüksək YSLP (2,3–2,5 mmol/l-dən çox) həmişə qoruyucu deyil: irsi xüsusiyyətlərlə, alkoqoldan sui-istifadə, birincili biliar xolangit, estrogen qəbulu ilə əlaqəli ola bilər. Belə nəticə ASLP-nin və digər risk amillərinin qiymətləndirilməsini ləğv etmir — şərhi həkim aparır.