Nutritional status

Qidalanmanın orqanizmin tələbatına nə dərəcədə uyğun olduğunu əks etdirən vəziyyət; bədən çəkisi və tərkibi, rasion, analizlər və funksional göstəricilərlə qiymətləndirilir.

Sinonimlər: Nutritiv status

Qidalanma statusu insanın qidalanmasının orqanizminə necə təsir etdiyinin kompleks xarakteristikasıdır. O, enerji, zülal, vitamin və mineralların kifayət edib-etmədiyini, onların artıqlığının olub-olmadığını və bunun bədən çəkisinə, əzələlərə, immunitetə və orqanların işinə necə əks olunduğunu göstərir. Qidalanma statusunun qiymətləndirilməsi qidalanma riski aşkarlandıqda, xroniki xəstəliklərdə, əməliyyatlardan əvvəl, uşaqlarda isə boy və inkişafa nəzarət üçün aparılır.

Anlayışın mahiyyəti

Status normal, azalmış (qidalanma çatışmazlığı, ayrı-ayrı nutriyentlərin çatışmazlığı) və ya artıq (artıq çəki, piylənmə) ola bilər. Tez-tez birləşmələr rast gəlinir, məsələn, D vitamini və ya dəmir çatışmazlığı, yaxud əzələ kütləsinin itirilməsi ilə müşayiət olunan piylənmə.

Necə qiymətləndirilir

qidalanma anamnezi — insanın nə və nə qədər yediyi, iştah, pəhrizlər, çeynəmə və udma çətinlikləri, qida gündəliyi;
antropometriya — boy, bədən çəkisi və onun dinamikası, bədən kütləsi indeksi, bel çevrəsi, bazu çevrəsi, dəri büküşlərinin qalınlığı; uşaqlarda sentil cədvəlləri;
bədən kompozisiyası — bioimpedans analizi, DXA;
funksional testlər — əlin sıxma gücü, yeriş sürəti;
laborator göstəricilər — ümumi qan analizi, ümumi zülal, albumin, qlükoza, lipidlər, ferritin, D vitamini, B12, elektrolitlər;
müayinə — dərinin, saçların, dırnaqların, selikli qişaların vəziyyəti, ödemlər.

Heç bir göstərici tam mənzərə vermir. Məsələn, albumin təkcə yetərsiz qidalanmada deyil, iltihab, qaraciyər və böyrək xəstəliklərində də azalır, normal çəki isə əzələ çatışmazlığını istisna etmir.

Klinik əhəmiyyəti

Pozulmuş qidalanma statusu əməliyyatların, kimyaterapiyanın və digər müalicə növlərinin keçirilməsini çətinləşdirir, infeksiya və ağırlaşma riskini artırır, sağalmanı ləngidir. Qidalanmanın vaxtında korreksiyası bir çox xəstəliklərin müalicəsinin bir hissəsidir. Yaşlılarda statusun qiymətləndirilməsi sarkopeniyanı erkən aşkarlamağa və yıxılmaların qarşısını almağa kömək edir.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

Qidalanma çatışmazlığı, bədən çəkisi çatışmazlığı, zülal çatışmazlığı, mikronutriyent çatışmazlığı, piylənmə, sarkopeniya, həmçinin qidalanmaya təsir edən xəstəliklər: onkoloji xəstəliklər, bağırsaq, qaraciyər, böyrək xəstəlikləri, ürək çatışmazlığı, qidalanma pozuntuları.