Enerji, zülal və digər nutriyentlərin qəbulu və ya mənimsənilməsinin orqanizmin tələbatını ödəmədiyi, çəki və əzələ itkisinə, sağlamlığın pisləşməsinə səbəb olan vəziyyət.
Sinonimlər: Malnutrisiya, Zülal-enerji çatışmazlığı
Qidalanma çatışmazlığı (malnutrisiya, zülal-enerji çatışmazlığı) orqanizmin uzun müddət sərf etdiyindən az enerji və zülal aldığı və ya onları mənimsəyə bilmədiyi qidalanma pozuntusudur. O, təkcə aclıq zamanı rast gəlinmir: tez-tez xəstəxanada yatan, yaşlı, onkoloji pasiyentlərdə, xroniki xəstəliyi olan insanlarda — hətta normal və ya artıq çəki fonunda aşkarlanır.
Səbəblər və risk amilləri
- qida qəbulunun azalması: iştahsızlıq, çeynəmə və udmanın çətinləşməsi, depressiya, demensiya, yoxsulluq, tənhalıq;
- həzm və sorulmanın pozulması: malabsorbsiya sindromu, xroniki pankreatit, bağırsaq xəstəlikləri, mədə-bağırsaq traktında əməliyyatlar;
- iltihab zamanı sərfiyyatın və zülal parçalanmasının artması: sepsis, travmalar, yanıqlar, xərçəng, XOAX, ürək və böyrək çatışmazlığı, sirroz;
- uzunmüddətli hospitalizasiya, yataq rejimi, alkoqolizm.
Simptomlar
- qeyri-ixtiyari arıqlama, paltarın böyük gəlməsi;
- əzələlərin azalması, zəiflik, əlin sıxma gücünün zəifləməsi, yerimədə çətinlik;
- tez yorulma, apatiya, üşümə;
- tez-tez infeksiyalar, yaraların pis sağalması, yataq yaraları;
- ödemlər, dərinin quruluğu, saç tökülməsi; uşaqlarda boyun ləngiməsi.
Diaqnostika
Əvvəlcə qidalanma riskinin skrininqi aparılır (NRS-2002, MUST, yaşlılarda MNA). Beynəlxalq GLIM meyarlarına görə diaqnoz qoymaq üçün çəki itkisi (6 ayda 5%-dən çox və ya daha uzun müddətdə 10%-dən çox), aşağı BKİ, əzələ kütləsinin azalması, həmçinin səbəb — qidalanmanın azalması və ya iltihablı xəstəlik nəzərə alınır. Əlavə olaraq bədən kompozisiyası, ümumi qan analizi, albumin, elektrolitlər, qaraciyər və böyrək funksiyası qiymətləndirilir.
Müalicə
Planı həkim, lazım olduqda nutrisioloqla birlikdə tərtib edir: əsas xəstəliyin müalicəsi, zənginləşdirilmiş rasion və tez-tez az porsiyalarla qidalanma, ağızdan qəbul edilən müalicəvi qarışıqlar, yemək mümkün olmadıqda zond vasitəsilə (enteral) və ya parenteral qidalanma, fiziki reabilitasiya. Güclü üzgünlüyü olan insanlarda təhlükəli yenidən qidalanma sindromunun qarşısını almaq üçün qidalanma kalium, fosfor və maqneziuma nəzarət altında tədricən genişləndirilir.
Profilaktika
Yaşlıların və xroniki xəstələrin müntəzəm çəkilməsi, hospitalizasiya zamanı skrininq, yemək zamanı kömək, diş və udma problemlərinin müalicəsi.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Bir neçə gün yemək və içməkdən imtina, kəskin zəiflik, çaşqınlıq, huşunu itirmə, gücləndirilmiş qidalanmaya başladıqdan sonra təngnəfəslik və ya ödemlər təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün səbəbdir.
