Müəyyən qidalara immun sistemlə əlaqəsi olmayan xoşagəlməz reaksiyalar: köp, ağrı, diareya; çox vaxt miqdardan asılıdır.
Qida dözümsüzlüyü qida komponentlərinin immun mexanizmlərin iştirakı olmadan pis həzm olunması və ya onlara qarşı artmış həssaslıqdır. Bununla o, qida allergiyasından fərqlənir: allergiyada məhsulun hətta mikroskopik miqdarı övrə, ödem və ya anafilaksiya yarada bilər. Dözümsüzlük adətən həyat üçün təhlükəli deyil, simptomlar isə yeyilən miqdardan asılıdır.
Səbəblər və risk amilləri
- Ferment çatışmazlığı: laktaza çatışmazlığı (süd şəkəri), daha nadir hallarda saxaraza-izomaltaza çatışmazlığı.
- Pis sorulan karbohidratlar (FODMAP): fruktoza, sorbit, buğda və soğan fruktanları, paxlalıların qalaktanları.
- Farmakoloji aktiv maddələr: kofein, yetişmiş pendirlərdə və şərabda histamin, salisilatlar.
- Qida əlavələri: sulfitlər, natrium qlutamat.
- Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu bu tətikləyicilərin hər birinə həssaslığı artırır.
Seliakiya ayrıca nəzərdən keçirilir — bu, qlütenin yaratdığı autoimmun xəstəlikdir; onu dözümsüzlüklə qarışdırmamaq və müayinədən əvvəl pəhrizlə müalicə etməmək vacibdir.
Simptomlar
Köp, qazlar, quruldama, qarın ağrısı, diareya və ya daha nadir hallarda qəbizlik, ürəkbulanma. Bəzən baş ağrısı, üzə qızartı gəlməsi, burun tutulması (histamin və ya sulfitlərə reaksiyada). Simptomlar yeməkdən bir neçə saat sonra yaranır.
Diaqnostika
- Qida gündəliyi və sınaq eliminasiya pəhrizi, sonra məhsulların mərhələli geri qaytarılması.
- Laktoza və ya fruktoza ilə hidrogen tənəffüs testləri.
- Seliakiyaya seroloji testlər — qlüten xaric edilməzdən əvvəl.
- Allergiyadan şübhələndikdə allerqoloq məsləhəti.
Qida məhsullarına qarşı IgG qan analizlərinin diaqnostik dəyəri yoxdur və tövsiyə olunmur: onlar dözümsüzlüyü deyil, yalnız məhsulla təması əks etdirir.
Müalicə
Məqsəd mümkün qədər çox məhsulu xaric etmək deyil, fərdi dözümlülük həddini tapmaqdır. Aşağı FODMAP pəhrizi mərhələlərlə, yaxşı olar ki, dietoloqla aparılır. Ferment preparatları (laktaza) kömək edə bilər. Sərt əsassız məhdudiyyətlər, xüsusən uşaqlarda, qida maddələri çatışmazlığı ilə təhdid edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- Yeməkdən sonra dodaq və ya dilin şişməsi, nəfəs almağın çətinləşməsi, bütün bədəndə səpgi — bu, allergiyadır, təcili tibbi yardım (103) çağırın.
- Nəcisdə qan, arıqlama, gecə diareyası, anemiya.
- Uşaqda boy və çəki artımının geri qalması.
Əlaqəli terminlər
- Laktaza çatışmazlığı
- Qida allergiyası
- Seliakiya
- Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
- Meteorizm
- Diareya
- Dispepsiya
