Çox sayda dərmanın (adətən beş və daha çox) eyni vaxtda, çox vaxt kifayət qədər göstəriş olmadan qəbuludur; qarşılıqlı təsir və əlavə təsir riskini artırır.
Polipraqmaziya insanın daimi olaraq eyni vaxtda çoxlu preparat qəbul etdiyi vəziyyətdir. Beynəlxalq praktikada ən çox reseptsiz vasitələr və əlavələr də daxil olmaqla beş və daha çox dərman həddi istifadə olunur. Preparatların çoxluğu özü-özlüyündə həmişə səhv deyil: bir neçə xroniki xəstəlik zamanı bu əsaslı ola bilər. Polipraqmaziya dərmanların bir hissəsi lazımsız olduqda, bir-birini təkrarladıqda və ya zərər verdikdə problemə çevrilir.
Mahiyyəti və səbəbləri
- təyinatların tam siyahısını görmədən müxtəlif mütəxəssislər tərəfindən müalicə olunan bir neçə xroniki xəstəlik;
- «təyinat kaskadı»: bir dərmanın əlavə təsiri yeni xəstəlik kimi qəbul edilir və daha bir preparat yazılır;
- özünümüalicə, həkimdən xəbərsiz reseptsiz vasitələrin və əlavələrin qəbulu;
- göstərişi çoxdan aradan qalxmış müalicənin davam etdirilməsi.
Klinik əhəmiyyəti
Hər əlavə preparatla dərman qarşılıqlı təsiri və arzuolunmaz reaksiyalar, qəbul səhvləri ehtimalı artır, müalicəyə riayət isə zəifləyir. Ən həssas qrup yaşlılardır: yaşla böyrək və qaraciyərin işi dəyişir, preparatlar daha yavaş xaric olunur. Onlarda polipraqmaziya başgicəllənmə, yıxılma və sınıqlar, çaşqınlıq, yaddaşın zəifləməsi və xəstəxanaya yerləşdirilmə ilə əlaqəlidir.
Çıxış yolu müalicə edən həkim və ya klinik farmakoloqla birlikdə dərman terapiyasının müntəzəm nəzərdən keçirilməsidir. Həkim hər preparatın aktual göstərişinin olub-olmadığını, təkrarlanma və təhlükəli birləşmələrin mövcudluğunu, dozanın azaldılması və ya vasitənin ləğvi (depreskrayb) imkanını qiymətləndirir. Yaşlılar üçün potensial arzuolunmaz dərmanların xüsusi siyahıları, məsələn Birs meyarları və STOPP/START mövcuddur.
Preparatları özbaşına dayandırmaq olmaz: bəzi vasitələrin (beta-blokatorlar, qlükokortikoidlər, yuxu dərmanları və antiepileptik preparatlar) qəfil kəsilməsi təhlükəlidir. Qəbula bütün qutuları və ya dərmanların tam siyahısını gətirin — bu, yenidən baxışa başlamağın ən sadə yoludur.
Hansı vəziyyətlərlə əlaqəlidir
Polipraqmaziyanın nəticələri ortostatik hipotenziya, yıxılmalar, delirium və koqnitiv pozuntular, mədə-bağırsaq qanaxmaları, böyrəklərin dərmanla zədələnməsi, elektrolit pozuntuları, iştahanın azalması və əzələ kütləsinin itirilməsidir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Çoxlu dərman qəbul edən insanda qəfil çaşqınlıq, kəskin yuxululuq, huşunu itirmə, travma ilə yıxılma, qara nəcis və ya qanlı qusma təcili yardım tələb edir — ağır vəziyyətdə təcili tibbi yardım (103) çağırın.
