Dərman qarşılıqlı təsiri

Dərman qarşılıqlı təsiri eyni vaxtda qəbul edilən iki və ya daha çox maddənin bir-birinə təsir göstərməsi zamanı yaranır. Nəticə müxtəlif ola bilər: müalicənin effektivliyinin azalması, təsirin dozanın aşılması həddinə qədər güclənməsi və ya yeni arzuolunmaz reaksiyaların meydana çıxması. Risk qəbul edilən preparatların sayı artdıqca yüksəlir, buna görə yaşlılar və xroniki xəstəliyi olan insanlar üçün xüsusilə aktualdır.

Mahiyyəti və mexanizmləri

İki əsas qarşılıqlı təsir növü ayırd edilir:

• Farmakokinetik — bir maddə digərinin sorulmasını, paylanmasını, metabolizmini və ya xaric olunmasını dəyişir. Bu, ən çox qaraciyərin sitoxrom P450 fermentləri ilə bağlıdır: bəzi preparatlar onları ləngidir (ikinci dərmanın qatılığı artır), digərləri isə aktivləşdirir (qatılıq azalır). Klassik nümunə bəzi statinlərin və kalsium kanalları blokatorlarının səviyyəsini artıran qreypfrut şirəsidir.
• Farmakodinamik — preparatlar orqanizmin eyni sistemlərinə təsir edir. Məsələn, antikoaqulyantların qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələrlə birgə qəbulu qanaxma riskini, QT intervalını uzadan bir neçə preparatın birləşməsi isə təhlükəli aritmiya riskini artırır.

Qarşılıqlı təsir yalnız reseptlə satılan dərmanlar arasında deyil, reseptsiz vasitələr, bitki mənşəli preparatlar (məsələn, dazı otu), alkoqol və bəzi qidalarla da mümkündür.

Klinik əhəmiyyəti

Ən böyük təhlükəni dar terapevtik diapazonlu preparatlar yaradır, burada qatılığın cüzi dəyişməsi belə kritikdir: varfarin, diqoksin, bəzi antiepileptik vasitələr, immunosupressorlar. Həkim və əczaçı uyğunluğu məlumat bazaları üzrə yoxlayır, lazım gəldikdə preparatı dəyişir və ya analizlərə nəzarət edir (məsələn, varfarin qəbulu zamanı INR).

Pasiyent nə edə bilər: qəbul etdiyi bütün dərmanların və əlavələrin aktual siyahısını saxlamaq, onu hər həkimə göstərmək, məsləhətsiz yeni vasitəyə başlamamaq və mümkünsə dərmanları bir aptekdən almaq.

Hansı vəziyyətlərlə əlaqəlidir

Qarşılıqlı təsirin nəticələri mədə-bağırsaq və digər qanaxmalar, QT intervalının uzanması, hipoqlikemiya, hiperkaliemiya, təzyiqin düşməsi, yaşlılarda yuxululuq və yıxılmalar, kontraseptivlərin və ya antibiotiklərin effektsizliyidir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Yeni preparat əlavə edildikdən sonra nəcisdə və ya qusuntuda qan, izah olunmayan göyərmələr, huşunu itirmə, güclü ürəkdöyünmə, kəskin yuxululuq və ya çaşqınlıq narahatlıq doğurmalıdır. Huşun itməsi, qıcolmalar və ya güclü qanaxma zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.