Premenstrual sindrom

Premenstrual sindrom (PMS) siklin lütein fazası, yəni ovulyasiyadan sonrakı dövrlə bağlıdır. Simptomlar aybaşından bir neçə gün — iki həftəyə qədər — əvvəl yaranır və aybaşı başladıqdan az sonra səngiyir. Yüngül premenstrual hisslər bir çox qadında olur; təzahürlər işə, təhsilə və ya münasibətlərə nəzərəçarpacaq dərəcədə mane olduqda sindromdan danışılır. Əhvalın ağır pozğunluqlarının üstünlük təşkil etdiyi ağır forma premenstrual disforik pozuntu kimi ayrılır.

Səbəblər və risk amilləri

PMS olan qadınlarda hormonların səviyyəsi adətən normaldır; məsələ beynin ovulyasiyadan sonra estrogen və progesteronun təbii tərəddüdlərinə yüksək həssaslığında və serotonin sisteminin işindəki dəyişikliklərdədir. Riski stress, yuxu çatışmazlığı, az hərəkətli həyat tərzi, siqaret çəkmə, keçmişdə depressiya və ya həyəcan pozuntusu, ailə meyilliliyi artırır.

Simptomlar

• emosional: əsəbilik, əhval dəyişkənliyi, ağlağanlıq, həyəcan, ruh düşkünlüyü, diqqəti cəmləməkdə çətinlik;
• fiziki: süd vəzilərinin gərginləşməsi və ağrılılığı, qarın köpü, ödemlər, baş ağrısı, əzələ və oynaq ağrıları, yorğunluq;
• müəyyən qidalara meyil, yuxu pozğunluqları.

Diaqnostika

Əsas vasitə ən azı iki sikl ərzində simptomlar gündəliyidir: PMS üçün lütein fazası ilə aydın əlaqə və aybaşıdan sonra simptomsuz dövr xarakterikdir. Şikayətlər bütün ay davam edirsə, çox güman ki, başqa xəstəlikdən söhbət gedir. Həkim depressiyanı, həyəcan pozuntusunu, qalxanabənzər vəzi xəstəliklərini, anemiyanı istisna edir; PMS-i təsdiqləmək üçün xüsusi analizlər yoxdur.

Müalicə

İlk addım həyat tərzinin dəyişdirilməsidir: müntəzəm aerob yük, kifayət qədər yuxu, kofein, spirtli içki və duzun məhdudlaşdırılması. Koqnitiv-davranış psixoterapiyası effektivdir. Simptomlar güclü olduqda həkim selektiv serotonin geriqəbul inhibitorları qrupundan antidepressantlar (daimi və ya yalnız siklin ikinci fazasında) və ya ovulyasiyanı dayandıran kombinə olunmuş oral kontraseptivlər, ağrılarda qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr təyin edə bilər. Seçim fərdi edilir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Aybaşından əvvəl özünə zərər vurmaq və ya intihar barədə fikirlər yaranırsa, dərhal kömək istəyin: təcili tibbi yardım (103) çağırın və ya psixiatrik xidmətə müraciət edin. Simptomlar gündəlik həyatı pozduqda planlı həkim qəbulu lazımdır.