Menstrual cycle

Qadın orqanizmini hamiləliyə hazırlayan, yumurtalıqlarda və endometridə təkrarlanan dövri dəyişikliklər; bir aybaşının birinci günündən növbətisinin birinci gününə qədər hesablanır.

Sinonimlər: Aybaşı dövrü, Aybaşı

Menstrual sikl hipotalamus, hipofiz, yumurtalıqlar və uşaqlığın uzlaşmış fəaliyyətidir. Onun müddəti qanaxmanın birinci günündən növbəti qanaxmanın birinci gününə qədər hesablanır. Yetkin qadınlarda təxminən 21–35 gün (FIGO təsnifatına görə 24–38 gün) davam edən və qanaxması 7–8 günə qədər olan sikl normal sayılır. Aydan-aya kiçik tərəddüdlər yol veriləndir. Menarxedən sonrakı ilk illərdə və perimenopauzada sikllər çox vaxt nizamsız olur.

Sikl necə qurulub

Aybaşı — hamiləlik baş vermədikdə endometrinin funksional qatının qopması.
Follikulyar faza — FSH-ın təsiri ilə yumurtalıqda dominant follikul böyüyür və estradiol hasil edir; endometri qalınlaşır.
Ovulyasiya — lüteinləşdirici hormonun (LH) zirvəsi follikulun partlamasına və yumurta hüceyrəsinin çıxmasına səbəb olur.
Lütein fazası — follikulun yerində progesteron ifraz edən sarı cisim əmələ gəlir; endometri implantasiyaya hazır olur. Bu faza nisbətən sabitdir və təxminən 14 gün çəkir, ona görə də sikl uzunluğundakı fərqlər adətən follikulyar faza ilə bağlıdır.

Klinik əhəmiyyəti

Siklin nizamlılığı sağlamlığın vacib göstəricisidir. Aybaşı təqvimi (başlama tarixi, müddəti, bolluğu, ağrı) həkimə yumurtalıqların işini qiymətləndirməyə və kənarlaşmaları vaxtında görməyə kömək edir. Bir çox hormon analizləri siklin günlərinə bağlıdır: FSH, LH və estradiol adətən 2–5-ci günlərdə, progesteron isə lütein fazasının ortasında, gözlənilən aybaşından təxminən bir həftə əvvəl verilir.

Hansı pozğunluqlarla əlaqəlidir

Kənarlaşmalara aybaşının gecikməsi və olmaması (amenoreya), seyrək (oliqomenoreya) və ya çox tez-tez (polimenoreya) sikllər, bol aybaşı (menorragiya), aybaşılar arası qanaxmalar, güclü ağrılar (dismenoreya) və premenstrual sindrom aiddir. Onların səbəbi hamiləlik, polikistoz yumurtalıq sindromu, hiperprolaktinemiya, qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, çəkinin kəskin itirilməsi və ya artması, intensiv idman, stress, eləcə də uşaqlıq xəstəlikləri ola bilər.

Sikl birdən nizamsızlaşıbsa, aybaşı 3 aydan çox yoxdursa, qanaxma bir həftədən uzun sürürsə, aybaşılar arasında və ya cinsi əlaqədən sonra qanlı ifrazat varsa, ginekoloqa müraciət etmək lazımdır. Mümkün hamiləlik zamanı qarının aşağı hissəsində kəskin ağrı, qanaxma və zəiflik təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün səbəbdir.