Epidemik parotit

Epidemik parotit qulağın önündə və altında xarakterik şişkinliklə tanınan virus infeksiyasıdır. Peyvənd sayəsində xəstəlik nadir hala gəlib, lakin peyvənd olunmamış və natamam peyvənd olunmuş yeniyetmələr və gənclər arasında kütləvi hallar baş verir. Uşaqlarda parotit adətən yüngül keçir, böyüklərdə isə ağırlaşmalar daha çox inkişaf edir.

Səbəblər və risk amilləri

Törədici paramiksoviruslar ailəsindən olan parotit virusudur. O, hava-damcı yolu ilə və tüpürcək vasitəsilə ötürülür. İnkubasiya dövrü adətən 16–18 gündür (12-dən 25 günədək). Xəstə şişkinlik yaranmazdan təxminən 2 gün əvvəl və ondan sonra təxminən 5 gün yoluxucudur. Əsas risk amili peyvəndin iki dozasının olmamasıdır.

Simptomlar

• qızdırma, zəiflik, baş ağrısı, iştahanın azalması;
• bir və ya hər iki qulaqətrafı vəzinin qulaq məməciyini qaldıran ağrılı şişkinliyi;
• çeynəmə və udqunma zamanı turş qidadan güclənən ağrı;
• xəstələrin bir qismində yalnız yüngül simptomlar və ya onların olmaması.

Ağırlaşmalar

• orxit — cinsi yetkinlikdən sonra kişilərdə xayanın ödemi və ağrısı; sonsuzluq nadir hallarda inkişaf edir;
• qadınlarda ooforit, mastit;
• pankreatit — qarnın yuxarı hissəsində ağrı, qusma;
• seroz meningit, daha nadir hallarda ensefalit;
• daha çox birtərəfli eşitmə itkisi.

Diaqnostika

Tipik hallarda diaqnoz klinikdir. Təsdiq üçün, xüsusilə peyvənd olunmuşlarda və kütləvi yoluxma zamanı, yanağın selikli qişasından (qulaqətrafı vəzin axacağı yanından) yaxmanın PZR-i aparılır və ya İFA ilə IgM anticisimləri təyin olunur. Qarın ağrısında amilaza və lipaza yoxlanılır.

Müalicə

Parotitə qarşı antivirus preparatlar yoxdur. Müalicə simptomatikdir: istirahət, qızdırmasalıcı və ağrıkəsicilər, bol maye, yumşaq qida, vəzilər nahiyəsinə isti və ya sərin kompreslər. Orxit zamanı dəstəkləyici alt paltarı və soyuq tövsiyə olunur. Xəstə şişkinlik başlayandan 5 gün təcrid edilir.

Profilaktika

Qızılca, məxmərək və parotitə qarşı peyvənd milli peyvənd təqviminə uyğun olaraq iki dəfə vurulur. Təmasda olmuş peyvəndsiz böyüklərə də peyvənd tövsiyə edilir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

• şiddətli baş ağrısı, qusma, boyun gərginliyi, yuxululuq və ya qıcolmalar — təcili tibbi yardım (103) çağırın;
• qarında kəskin, qurşaqvari, çoxsaylı qusma ilə ağrı;
• xayada ağrı və ödem;
• eşitmənin qəfil zəifləməsi.