Kəllənin arxa çuxurunda yerləşən, hərəkətlərin koordinasiyasına, tarazlığa, əzələ tonusuna və hərəkətlərin dəqiqliyinə cavabdeh olan beyin şöbəsi.
Beyincik kəllənin arxa hissəsində, böyük yarımkürələrin ənsə paylarının altında, beyin sütununun arxasında yerləşir. Kiçik ölçüsünə baxmayaraq, baş beynin bütün neyronlarının yarısından çoxu məhz burada toplanıb. Beyincik hərəkətləri başlatmır, planlaşdırılanı icra olunanla daim müqayisə edir və düzəlişlər edir — buna görə hərəkətlər rəvan və dəqiq alınır.
Quruluş və funksiya
Beyincik iki yarımkürədən və orta hissədən — beyin sütunu ilə üç cüt ayaqcıqla birləşən qurdcuqdan ibarətdir. Müxtəlif şöbələr müxtəlif vəzifələri yerinə yetirir:
- qurdcuq və qədim şöbələr — tarazlıq, bədən vəziyyətinin saxlanması, göz hərəkətlərinin idarəsi;
- yarımkürələr — qol və ayaq hərəkətlərinin koordinasiyası, dəqiqliyi və uzlaşması;
- hərəki öyrənmədə iştirak: velosiped sürmə, yazı, musiqi alətində ifa;
- nitqə, diqqətə və bəzi koqnitiv və emosional proseslərə töhfə.
Bir yarımkürənin zədələnməsi bədənin eyni tərəfində pozuntularla özünü göstərir.
Klinik əhəmiyyəti
Beyinciyin zədələnməsi xarakterik simptomlar toplusu yaradır:
- ataksiya — geniş aralı ayaqlarla səndələyən yeriş, qeyri-sabitlik;
- əşyaya toxunmağa çalışarkən yayınma, intension tremor — hədəfə yaxınlaşdıqca güclənən titrəmə;
- nistaqm — gözlərin qeyri-iradi ritmik hərəkətləri, başgicəllənmə;
- ləng, «hecalanan» nitq;
- əzələ tonusunun azalması.
Funksiyanı qiymətləndirmək üçün nevroloq xətt üzrə yeriməyi, barmaq-burun və daban-diz sınaqlarını yerinə yetirməyi xahiş edir. Ən yaxşı görüntüləmə üsulu maqnit-rezonans tomoqrafiyadır, çünki kompüter tomoqrafiyada arxa kəllə çuxuru daha pis görünür.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- beyincik insultu və qansızması — beyin sütununu sıxan ödemlə təhlükəlidir;
- dağınıq skleroz;
- spirtli içkilərdən xroniki sui-istifadə, vitamin B1 çatışmazlığı;
- dərmanların toksik təsiri, məsələn, bəzi epilepsiya əleyhinə preparatlar;
- şişlər, uşaqlarda — medulloblastoma;
- irsi ataksiyalar, autoimmun və paraneoplastik zədələnmələr.
Qəfil güclü başgicəllənmə, dura və ya yeriyə bilməmə, qusma və baş ağrısı, ikiləşmə və ya nitq pozulması dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün əsasdır.
