Uşaqda bud-çanaq oynağının inkişaf pozğunluğu; sirkə çuxuru az inkişaf edir, bud sümüyünün başı isə dayanıqsız olur və ya yerini dəyişir.
Bud-çanaq oynağının displaziyası bir sıra vəziyyətləri əhatə edir: yenidoğulmuşda oynağın yetişməməsi və yüngül dayanıqsızlıqdan tutmuş yarımçıxığa və tam anadangəlmə bud çıxığına qədər. Onu nə qədər tez aşkar etsək, müalicə bir o qədər sadə və səmərəli olur: həyatın ilk aylarında oynaq fəal formalaşır və korreksiyaya yaxşı cavab verir.
Səbəblər və risk amilləri
- dölün çanaq gəlişi, xüsusən hamiləliyin son həftələrində;
- valideynlərdə, bacı və ya qardaşlarda displaziya;
- uşağın qız olması — qızlar xeyli tez-tez xəstələnir;
- ilk hamiləlik, azsululuq, iri döl;
- ayaqların düzəldilmiş və bir-birinə sıxılmış halda sıx qundaqlanması — sübut olunmuş risk amili;
- yanaşı deformasiyalar: çəpboyunluq, əyripəncəlik.
Simptomlar
Körpədə əlamətlər çox vaxt az nəzərə çarpır, ona görə də planlı müayinələr vacibdir. Budun yana açılmasının məhdudluğu, bud və sağrı üzərində dəri qatlarının asimmetriyası, bir ayağın qısalması narahatlıq doğurmalıdır. Yeriməyə başlamış uşaqlarda — axsama, ikitərəfli zədələnmədə «ördək» yerişi. Müalicə olunmamış displaziya böyüklərdə qasıq ağrısı və erkən koksartrozla özünü göstərir.
Diaqnostika
- həyatın ilk həftələrində Ortolani və Barlou testləri ilə ortoped və ya pediatr müayinəsi;
- Qraf üsulu ilə bud-çanaq oynaqlarının ultrasəs müayinəsi — 4–6 aylığa qədər əsas üsul;
- rentgenoqrafiya — sümükləşmə nüvələri yarandıqdan sonra, 4–6 aylıqdan böyük uşaqlarda.
Müalicə
Taktikanı yaşdan və dəyişikliklərin dərəcəsindən asılı olaraq uşaq ortopedi müəyyən edir. Körpələrdə ayaqları bükülü və aralı saxlayan funksional ortezlər, ən çox Pavlik üzəngiləri tətbiq olunur; müalicə ultrasəs nəzarəti altında bir neçə ay davam edir. Ortez kömək etmədikdə və ya diaqnoz gec qoyulduqda narkoz altında qapalı yerinə salma və gips sarğısı, böyük uşaqlarda isə açıq yerinə salma və korreksiyaedici osteotomiyalar aparılır. Qalıq displaziyası olan böyüklərdə çanaq osteotomiyası və ya endoprotezləşdirmə mümkündür.
Profilaktika
Geniş qundaqlama, uşağı ayaqları aralı vəziyyətdə sling və ya erqo-kürəkçədə daşımaq, risk amilləri olduqda ultrasəs skrininqi.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Uşaq qəfildən ayağa dayanmırsa, bez dəyişdirilərkən ağlayırsa, temperatur yüksəlibsə və ya oynaq şişibsə — həmin gün müayinə lazımdır.
