Dozanın aşılması

Dozanın aşılması maddə orqanizmə onun təhlükəsiz şəkildə zərərsizləşdirə bilmədiyi miqdarda daxil olduqda baş verir. Bu, səhvən və ya «təsiri gücləndirmək üçün» qəbul edilmiş dərman, narkotik maddə, alkoqol və ya onların birləşməsi ola bilər. Təhlükə təkcə miqdardan deyil, maddələrin qarşılıqlı təsirindən də asılıdır: məsələn, opioidlər, yuxu dərmanları və alkoqol birlikdə tənəffüsü xüsusilə güclü zəiflədir.

Səbəblər və risk amilləri

• uşaqların və yaddaşı zəifləmiş yaşlıların təsadüfən həb qəbul etməsi;
• eyni təsiredici maddəsi olan bir neçə dərmanın eyni vaxtda qəbulu (məsələn, müxtəlif soyuqdəymə vasitələrinin tərkibindəki parasetamol);
• özünümüalicə, güclü ağrı zamanı təyin olunmuş dozanın artırılması;
• opioidlərin və digər narkotiklərin istifadəsi, xüsusən fasilədən sonra, dözümlülük azaldıqda;
• dərmanların alkoqolla birlikdə qəbulu;
• depressiya və böhran vəziyyətlərində qəsdən zəhərlənmə.

Simptomlar

Əlamətlər maddədən asılıdır:

• opioidlər — kəskin yuxululuq və ya koma, çox dar göz bəbəkləri, seyrək səthi tənəffüs və ya onun dayanması, göyərmə;
• yuxu və sakitləşdirici dərmanlar — ləngimə, nitq və koordinasiyanın pozulması, tənəffüsün zəifləməsi;
• parasetamol — ilk sutkada demək olar ki, əlamət verməyə bilər, sonra qaraciyər zədələnməsi inkişaf edir;
• stimulyatorlar — oyanıqlıq, ürəkdöyünmə, yüksək temperatur, qıcolmalar, döş qəfəsində ağrı;
• ümumi əlamətlər — qusma, şüurun qarışması, qıcolmalar, ritm pozğunluqları.

Diaqnostika

Nəyin, nə qədər və nə vaxt qəbul edildiyini aydınlaşdırmaq vacibdir — qablaşdırmaları saxlayın. Xəstəxanada tənəffüs, qan dövranı, şüur qiymətləndirilir, qan qazları, elektrolitlər, qaraciyər və böyrəklərin funksiyası, EKQ, toksikoloji müayinələr, lazım olduqda qanda dərmanın konsentrasiyası təyin edilir.

Müalicə

Əsas — tənəffüsün və qan dövranının dəstəklənməsidir, intubasiya və süni ventilyasiyaya qədər. Bəzi maddələr üçün antidotlar var: opioidlərin dozası aşıldıqda nalokson, parasetamolla zəhərlənmədə asetilsistein. Bəzən aktivləşdirilmiş kömür (yalnız həkimin qərarı ilə), dializ tətbiq olunur. Qəsdən zəhərlənmə halında vəziyyət sabitləşdikdən sonra psixiatr məsləhəti mütləqdir.

Profilaktika

Dərmanları uşaqların əli çatmayan yerdə saxlayın, kombinə edilmiş vasitələrin tərkibini oxuyun, sakitləşdirici dərmanları alkoqolla birləşdirməyin, təyin olunmuş dozaları aşmayın.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

İnsan oyanmırsa, seyrək nəfəs alır və ya xırıldayırsa, qıcolmaları varsa, dodaqları göyəribsə, dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın. Onu yan üstə uzadın, huşsuz insanda qusma törətməyin. Böyük dozada parasetamol və ya naməlum həblər qəbul edildikdən sonra özünü yaxşı hiss etsə belə, təcili xəstəxanaya müraciət etmək lazımdır.