Haptoqlobin dağılmış eritrositlərdən çıxan sərbəst hemoqlobini bağlayan plazma zülalıdır. Onun azalması hemolizin əsas laborator əlamətlərindən biridir.
Eritrositlər bilavasitə damarların içində dağıldıqda, onlardan hemoqlobin çıxır. Qaraciyərin hasil etdiyi haptoqlobin onu dərhal bağlayır, böyrəkləri zədələnmədən qoruyur və dəmiri orqanizm üçün saxlayır. Yaranan kompleks qaraciyər tərəfindən sürətlə kənarlaşdırılır, ona görə aktiv hemoliz zamanı haptoqlobin ehtiyatı tükənir və qanda səviyyəsi düşür. Bundan başqa, haptoqlobin kəskin faza zülalıdır: iltihab zamanı onun hasilatı güclənir.
Nə üçün təyin edilir
- səbəbi aydın olmayan anemiyada, xüsusən retikulositlər, dolayı bilirubin və LDH yüksək olduqda hemolizin təsdiqi;
- sarılığın differensial diaqnostikası;
- hemolitik anemiyaya — autoimmun, irsi (məsələn, oraqvari hüceyrəli), dərmanla əlaqəli — şübhə;
- qan köçürülməsindən sonra, süni ürək qapaqları olan xəstələrdə hemolizin qiymətləndirilməsi;
- artıq müəyyən edilmiş hemolitik anemiyanın gedişinə nəzarət.
Hazırlıq
Qan venadan səhər acqarına verilir. Qanın ehtiyatla götürülməsi vacibdir: düzgün götürülmədikdə sınaq şüşəsində eritrositlərin dağılması nəticəni təhrif edir. Həkimə qəbul edilən preparatlar, o cümlədən hormonal kontraseptivlər və qlükokortikoidlər barədə məlumat verilir.
Normalar
Böyüklərdə təxmini diapazon təqribən 0,3–2,0 q/l təşkil edir. Yenidoğulmuşlarda haptoqlobin fizioloji olaraq aşağıdır və ya təyin olunmur. İstinad göstəriciləri laboratoriyadan, üsuldan, yaşdan və cinsdən asılı olaraq fərqlənir.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Azalma:
- damardaxili hemoliz — autoimmun hemolitik anemiya, uyğun olmayan qanın köçürülməsinə reaksiya, qapaq protezlərində eritrositlərin mexaniki dağılması, bəzi infeksiyalar və zəhərlər;
- irsi anemiyalarda, talassemiyada damardankənar hemoliz;
- sintezin azalması səbəbindən ağır qaraciyər xəstəlikləri, o cümlədən sirroz;
- haptoqlobinin anadangəlmə olmaması (nadir hallarda).
Artım iltihab, infeksiyalar, travmalar, şişlər, qlükokortikoidlərin qəbulu zamanı müşahidə olunur. Vacibdir ki, iltihab hemolizi «ört-basdır» edə bilər: eritrositlər dağılsa da, haptoqlobin normal qalır. Buna görə göstərici ümumi qan analizi, retikulositlərin sayı, bilirubin, LDH və lazım gəldikdə Kumbs sınağı ilə birlikdə şərh edilir.
Əlaqəli terminlər
- Hemolitik anemiya
- Dolayı bilirubin
- Bilirubin
- Ümumi qan analizi
- Anemiya
- Oraqvari hüceyrəli anemiya
- Qaraciyər sirrozu
