Qanın qatılaşması: qanın maye hissəsinin (plazmanın) həcminin azalması nəticəsində eritrosit, hemoqlobin və zülalların konsentrasiyasının nisbi artması.
Hemokonsentrasiya sümük iliyinin xəstəliyi deyil, maye itkisinin nəticəsidir. Bu zaman orqanizmdə eritrositlərin sayı artmır, lakin plazmanın həcmi azalır, buna görə hər millilitr qanda onlar daha çox olur. Analizlərdə bu, hematokrit və hemoqlobinin, bəzən ümumi zülal və albuminin yüksəlməsi kimi görünür. Belə “nisbi” artımı həqiqi eritrositozdan, məsələn, hüceyrələrin həqiqətən həddindən artıq hasil olunduğu həqiqi polisitemiyadan fərqləndirmək vacibdir.
Səbəblər və risk amilləri
- susuzlaşma: qusma, ishal, yüksək hərarət, bol tərləmə, az maye qəbulu, xüsusilə uşaqlarda və yaşlılarda;
- sidikqovucu dərmanların qəbulu;
- sidik ifrazının artması ilə dekompensasiya olunmuş şəkərli diabet;
- geniş yanıqlar;
- mayenin damarlardan toxumalara çıxdığı vəziyyətlər: ağır infeksiyalar, bəzi virus hemorragik qızdırmaları, pankreatit;
- artıq çəkili, siqaret çəkən və arterial hipertenziyası olan kişilərdə “stres-eritrositoz” (Qaysbek sindromu);
- texniki səbəblər — qan götürülərkən qolun turna ilə uzun müddət sıxılması.
Simptomlar
Simptomlar səbəbdən asılıdır: susuzluq, ağız quruluğu, az-az sidiyə getmə və tünd sidik, halsızlıq, ayağa qalxanda baş gicəllənməsi, ürəkdöyünmə. Qanın kəskin qatılaşması onun özlülüyünü artırır və ağır hallarda tromboz riskini yüksəldir.
Diaqnostika
Ümumi qan analizi dinamikada, qan elektrolitləri, kreatinin və sidik cövhəri, ümumi zülal, sidik analizi qiymətləndirilir. Su balansı bərpa edildikdən sonra hematokrit normallaşırsa, söhbət hemokonsentrasiyadan gedirdi. Davamlı yüksək hemoqlobin hematoloq tərəfindən müayinə, o cümlədən JAK2 mutasiyası və eritropoetin səviyyəsinin yoxlanılmasını tələb edir.
Müalicə
Səbəb aradan qaldırılır və maye bərpa olunur: yüngül susuzlaşmada içmək və oral rehidratasiya məhlulları, ağır halda isə xəstəxanada venadaxili infuziyalar. Sidikqovucu və digər dərmanların korreksiyasını yalnız həkim aparır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- maye içməyə imkan verməyən təkrarlanan qusma və ya ishal;
- 8–12 saatdan çox sidik olmaması, güclü yuxululuq, şüurun dumanlanması;
- uşaqda göz yaşının olmaması, çökmüş gözlər, süstlük;
- bir ayaqda ağrı və ödem, qəfil təngnəfəslik və ya döş qəfəsində ağrı.
Şüur pozğunluğu, insult əlamətləri və ya 5 dəqiqədən uzun çəkən döş ağrısında təcili tibbi yardım (103) çağırın.
