Ischaemia

Orqan və ya toxumanın qanla kifayət qədər təchiz olunmaması; bu zaman hüceyrələr ehtiyac duyduğundan az oksigen və qida maddələri alır.

İşemiya ayrıca xəstəlik deyil, bir çox xəstəliyin əsasında duran patoloji prosesdir. Arteriya ilə qan axını azaldıqda və ya dayandıqda toxumalar oksigen aclığı yaşayır. Qısamüddətli işemiya funksiyanın geri dönən pozğunluqlarına, uzunmüddətli işemiya isə hüceyrələrin məhvinə (infarkt, nekroz) səbəb olur. Ürək və baş beyin işemiyaya xüsusilə həssasdır.

Səbəblər və risk amilləri

ateroskleroz — arteriyaların piləklərlə daralması (ən çox rast gəlinən səbəb);
tromboz və ya emboliya — damarın laxta ilə tıxanması;
arteriyanın spazmı;
damarın xaricdən sıxılması, travma;
təzyiqin kəskin düşməsi, şok, böyük qan itkisi.

Riski siqaret çəkmə, arterial hipertenziya, yüksək xolesterin, şəkərli diabet, piylənmə və yaş artırır.

Simptomlar

Əlamətlər orqandan asılıdır:

ürək — döş sümüyü arxasında ağrı və ya sıxılma, təngnəfəslik (stenokardiya, miokard infarktı); işemiya ağrısız da ola bilər;
beyin — bədənin bir yarısında qəfil zəiflik və ya keyimə, nitq və görmə pozğunluğu (tranzitor işemik ataka, işemik insult);
ayaqlar — yeriyərkən baldırda yaranan və dayandıqda keçən ağrı, pəncənin soyuması və solğunluğu;
bağırsaq — yeməkdən sonra və ya qəfil yaranan güclü qarın ağrısı.

Diaqnostika

EKQ və yüklənmə sınaqları, exokardioqrafiya, damarların doppleroqrafiyası, KT və MR-angioqrafiya, angioqrafiya istifadə olunur. Qan analizləri (troponin, lipidoqramma, qlükoza) zədələnməni və risk amillərini qiymətləndirməyə kömək edir.

Müalicə

Səbəb müalicə olunur: damarın keçiriciliyi bərpa edilir (trombolizis, stentləmə, şuntlama, trombektomiya), antiaqreqantlar və ya antikoaqulyantlar, statinlər, təzyiqi tənzimləyən dərmanlar təyin olunur. Metodun seçimi orqandan və təcililikdən asılıdır və həkim tərəfindən müəyyən edilir.

Profilaktika

Ürək-damar risk amillərinə nəzarət: siqaretdən imtina, hərəkət, sağlam qidalanma, normal təzyiq, xolesterin və şəkər səviyyəsi.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Bir neçə dəqiqədən uzun sürən döş ağrısı, qol və ya ayaqda qəfil zəiflik, üzün əyilməsi, nitqin pozulması, ətrafda kəskin ağrı və solğunluq, qəfil güclü qarın ağrısı zamanı dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.