Zərbə, yıxılma, yol qəzası və ya digər xarici təsir nəticəsində baş beynin, onun qişalarının, damarlarının və kəllə sümüklərinin zədələnməsi.
Sinonimlər: KBT, Baş travması
Kəllə-beyin travması (KBT) gənclər və yaşlılar arasında hospitalizasiyanın və əlilliyin tez-tez rast gəlinən səbəblərindəndir. Ağırlığına görə yüngül (o cümlədən beyin silkələnməsi), orta və ağır KBT ayırd edilir; ağırlıq şüurun səviyyəsinə (Qlazqo koma şkalası) və müayinə nəticələrinə əsasən qiymətləndirilir. Təhlükə ondadır ki, kəllədaxili qansızma tədricən arta bilər və zahirən yaxşı keçən dövrdən bir neçə saat sonra vəziyyət pisləşə bilər.
Səbəblər və risk amilləri
Yıxılmalar (xüsusən yaşlılarda və uşaqlarda), yol-nəqliyyat hadisələri, idman travmaları, zorakılıq. 65 yaşdan yuxarı insanlarda, antikoaqulyant və antiaqreqant qəbul edənlərdə, qanın laxtalanma pozuntularında, alkoqol sərxoşluğunda ağırlaşma riski daha yüksəkdir.
Simptomlar
- Qısamüddətli və ya uzunmüddətli huşun itməsi, travmanın şəraitinin unudulması.
- Baş ağrısı, ürəkbulanma, qusma, başgicəllənmə, səndələmə.
- Şüur qarışıqlığı, ləngimə, yuxululuq, həyəcanlanma.
- Göz bəbəklərinin fərqli ölçüsü, ətraflarda zəiflik, nitq pozğunluğu, qıcolmalar.
- Burundan və ya qulaqdan şəffaf maye və ya qan axması, gözlər ətrafında qançırlar (“eynək” əlaməti).
Diaqnostika
Həkim şüuru, göz bəbəklərini, nevroloji statusu qiymətləndirir. Kəllədaxili zədələnməyə şübhə olduqda əsas üsul başın KT-sidir: o, hematomaları, sınıqları, ödemi tez aşkar edir. MRT diffuz zədələnmələrdə və gec dövrlərdə daha informativdir. Lazım olduqda onurğanın boyun şöbəsi də müayinə edilir.
Müalicə
KT-də dəyişiklik olmayan yüngül KBT-də adətən müşahidə, ilk 1–2 gün nisbi istirahət və yükə tədricən qayıdış kifayətdir; ağrıkəsicini həkim seçir. Orta və ağır KBT stasionarda müalicə olunur: tənəffüsün və qan dövranının saxlanması, kəllədaxili təzyiqə nəzarət, hematomalarda neyrocərrahi əməliyyat. Evə yazıldıqdan sonra reabilitasiya vacibdir.
Profilaktika
Təhlükəsizlik kəmərləri və uşaq avtomobil oturacaqları, velosiped və motosikletdə dəbilqə, yaşlılarda yıxılmaların qarşısının alınması.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Başa zərbədən sonra huşun itməsi olubsa, qusma təkrarlanırsa, baş ağrısı güclənirsə, yuxululuq, şüur qarışıqlığı, qıcolmalar, qolda və ya ayaqda zəiflik, fərqli göz bəbəkləri, burundan və ya qulaqdan axıntı yaranıbsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın. Qanı durulaşdıran dərmanlar qəbul edənlər və yaşlılar hətta yüngül zərbədən sonra da yardıma müraciət etməlidir. Zərərçəkəni ilk sutkada tək qoymayın.
Əlaqəli terminlər
- Beyin silkələnməsi
- Hematoma
- Kompüter tomoqrafiya
- Subaraxnoidal qansızma
- Şüur pozğunluğu
- Qıcolmalar
- Huşun itirilməsi
- Baş ağrısı
