Mədə və bağırsağın, əsasən infeksion mənşəli qəfil iltihabı; qusma, diareya və qarın ağrısı ilə özünü göstərir və adətən bir neçə günə keçir.
Kəskin qastroenterit uşaqlarda və böyüklərdə ən çox rast gəlinən xəstəliklərdən biridir. Qəfil başlayır və əksər hallarda 1–7 gün ərzində özü keçir. Əsas təhlükə infeksiyanın özü deyil, maye və duzların itirilməsidir, xüsusən kiçik uşaqlarda və yaşlılarda.
Səbəblər və risk amilləri
- Viruslar — ən çox rast gəlinən səbəb: norovirus (böyüklərdə), rotavirus (uşaqlarda), adenoviruslar.
- Bakteriyalar — salmonella, kampilobakter, patogen bağırsaq çöpləri, şigella; çox vaxt yaxşı bişirilməmiş ət, yumurta, yuyulmamış tərəvəz vasitəsilə.
- Parazitlər (lyambliyalar) və qida zəhərlənməsi zamanı bakterial toksinlər.
- Çirkli əllər, su, yoluxmuş səthlər vasitəsilə keçmə; uşaq kollektivlərində alovlanmalar.
Simptomlar
Ürəkbulanma və qusma, sulu diareya, qarında sancışəkilli ağrılar, hərarətin yüksəlməsi, halsızlıq, bədəndə sızıltı. Susuzlaşma əlamətləri: susuzluq, ağız quruluğu, tünd sidik, sidiyə getmənin azalması, uşaqlarda göz yaşının olmaması, çökmüş gözlər, süstlük.
Diaqnostika
Adətən diaqnoz klinik mənzərəyə görə qoyulur. Nəcis analizləri (viruslara ekspress-testlər, bakterioloji əkmə, PZR) ağır gedişdə, nəcisdə qan, yüksək qızdırma, kütləvi yoluxma və zəif immunitetli şəxslərdə lazımdır. Susuzlaşma zamanı qanda elektrolitlər və kreatinin təyin olunur.
Müalicə
- Rehidratasiya əsasdır: tez-tez, kiçik porsiyalarla içmək, yaxşı olar ki, ÜST-ün tövsiyə etdiyi oral rehidratasiya məhlulları (ORS). Şirələr və qazlı içkilər uyğun deyil.
- Uşaqlarda ana südü ilə qidalanma davam etdirilir, qusma kəsilən kimi qidalanma bərpa olunur.
- Ağır susuzlaşmada stasionarda məhlullar venadaxili yeridilir.
- Virus qastroenteritində antibiotiklər faydasızdır; onları həkim yalnız müəyyən bakterial infeksiyalarda təyin edir.
- Qusmaəleyhinə və antidiareya dərmanları — yalnız həkim qərarı ilə, xüsusən uşaqlarda.
Profilaktika
Əllərin yuyulması, təhlükəsiz su, qidanın termiki emalı, uşaqların rotavirusa qarşı peyvənd edilməsi.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- Qusma səbəbindən maye saxlamaq mümkün deyil, 8 saatdan çox sidik yoxdur (körpədə 6 saatdan çox).
- Nəcisdə və ya qusuntuda qan, qarında güclü ağrı.
- Şüurun dumanlanması, ağır süstlük, qıcolmalar — təcili tibbi yardım (103) çağırın.
- 39 °C-dən yüksək hərarət, 3 gündən uzun sürən simptomlar.
Üst termin: Qastroenterit
Əlaqəli terminlər
- Qastroenterit
- Norovirus infeksiyası
- Rotavirus infeksiyası
- Susuzlaşma
- Salmonellyoz
- Qida zəhərlənməsi
- Diareya
- Qusma
