Qlükozanın anaerob parçalanmasının məhsuludur; qanda laktatın artması toxumaların oksigen çatışmazlığını və ya onun mənimsənilməsinin pozulmasını göstərir.
Sinonimlər: Süd turşusu
Laktat (süd turşusunun duzu) hüceyrələr qlükozadan kifayət qədər oksigen olmadan enerji aldıqda əmələ gəlir. Normada onu daim əzələlər, eritrositlər, dəri və bağırsaq istehsal edir, qaraciyər və böyrəklər isə tez emal edir. Laktat çox yarandıqda (şok, ağır yük, hipoksiya) və ya zəif mənimsənildikdə (qaraciyər çatışmazlığı) qanda səviyyəsi artır. Laktatın toplanması turşu-qələvi müvazinətini turş tərəfə sürüşdürür və laktatasidoz inkişaf edir.
Nə üçün təyin edilir
Analiz əsasən reanimasiyada, qəbul şöbələrində və cərrahiyyədə istifadə olunur:
- sepsis və septik şokun erkən aşkarlanması, ağırlığının qiymətləndirilməsi və müalicəyə cavabın izlənməsi üçün (təkrar ölçmələr);
- istənilən mənşəli şokda, o cümlədən kardiogen şok, kütləvi qan itkisi və ağır travma zamanı;
- bağırsaq işemiyasından, zəhərlənmələrdən (metanol, dəm qazı, sianidlər) şübhə olduqda;
- metformin qəbul edən, xüsusilə böyrək funksiyası pozulmuş şəkərli diabetli xəstələrdə laktatasidozdan şübhələndikdə;
- idman təbabətində — anaerob həddi müəyyən etmək üçün.
Hazırlıq
Təcili vəziyyətdə qan hazırlıqsız, çox vaxt arterial qanın qaz analizi ilə eyni vaxtda götürülür. Planlı müayinədə qan sakit vəziyyətdə, ac qarına, bir gün ərzində fiziki yük olmadan verilir. Qan götürərkən qolun turna ilə uzun müddət sıxılması və yumruğun sıxılıb-açılması nəticəni yalandan artırır; sınaq şüşəsi tez laboratoriyaya çatdırılmalı və ya xəstənin yanında analizatorda yoxlanmalıdır.
Normalar
Təxminən sakit vəziyyətdə venoz qanda 0,5–2,2 mmol/l, arterial qanda bir qədər aşağı. İnfeksiyası olan pasiyentdə 2 mmol/l-dən yuxarı səviyyə toxuma hipoperfuziyasının əlaməti, 4 mmol/l-dən yuxarı isə ağır vəziyyətin göstəricisi sayılır. İstinad dəyərləri laboratoriyadan, qanın növündən və metoddan asılıdır.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Yüksəlmə: sepsis, şok, ağır tənəffüs çatışmazlığı və hipoksiya, ağır anemiya, qan dövranının dayanması, qıcolmalar, intensiv fiziki iş, qaraciyər çatışmazlığı, diabetik ketoasidoz, zəhərlənmələr, bəzi dərmanların təsiri (metformin, antiretrovirus vasitələr, linezolid), alkoqol intoksikasiyası, bəzi şişlər və nadir irsi mübadilə xəstəlikləri.
Sağlam insanda yükdən sonra laktat 30–60 dəqiqəyə normallaşır. Xəstədə davamlı yüksək laktat diaqnoz deyil, səbəbi təcili axtarıb aradan qaldırmaq üçün siqnaldır. Huşun qarışması, tez-tez nəfəs alma, soyuq nəm dəri və kəskin zəiflik olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın.
