Kəskin tənəffüs çatışmazlığı dəqiqələr–günlər ərzində sürətlə inkişaf edən, həyat üçün təhlükəli və təxirəsalınmaz yardım tələb edən qaz mübadiləsi pozulmasıdır.
Kəskin tənəffüs çatışmazlığı ağciyərlərin qəfildən orqanizmi oksigenlə təmin etmək və/və ya karbon qazını xaric etmək qabiliyyətini itirdiyi vəziyyətdir. Xroniki formadan fərqli olaraq orqanizm uyğunlaşmağa macal tapmır, ona görə də bu vəziyyət həyat üçün təhlükəlidir və xəstəxanada, çox vaxt reanimasiya şöbəsində müalicə olunur. Laborator olaraq hipoksemiya (PaO2 60 mm c.s.-dan aşağı), pH-ın düşməsi ilə hiperkapniya (PaCO2 45 mm c.s.-dan yuxarı) və ya onların birləşməsi ilə özünü göstərir.
Səbəblər və risk amilləri
- Ağciyərlərin zədələnməsi: ağır pnevmoniya (bakterial, virus, aspirasion), sepsis və travma zamanı kəskin respirator distress sindromu, kardiogen ağciyər ödemi, ağciyərin əzilməsi.
- Tənəffüs yollarının obstruksiyası: astmanın ağır tutması, XOAX-ın kəskinləşməsi, yad cisim, anafilaksiyada qırtlağın ödemi, larinqospazm.
- Damar və plevral səbəblər: ağciyər arteriyasının tromboemboliyası, gərgin pnevmotoraks, kütləvi plevral effuziya.
- Tənzimləmənin və əzələlərin pozulması: opioid və sedativ dərmanların dozasının aşılması, kəllə-beyin travması, insult, Giyen-Barre sindromu, miastenik kriz.
Simptomlar
Artan təngnəfəslik, tez və səthi tənəffüs (böyüklərdə dəqiqədə 25–30-dan çox), köməkçi əzələlərin iştirakı, uzana bilməmək, həyəcan və ya əksinə, ləngimə, göyərmə, soyuq tər, nəbzin tezləşməsi. Taqətdən düşmüş xəstədə tənəffüsün qəfil seyrəlməsi yaxınlaşan dayanmanın təhlükəli əlamətidir.
Diaqnostika
Müalicə ilə eyni vaxtda pulsoksimetriya, arterial qanın qaz analizi, döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və ya yataq yanında ağciyər USM-i, EKQ, qan analizləri, AATE şübhəsində KT-angioqrafiya aparılır.
Müalicə
Prioritetlər tənəffüs yollarının açıqlığı, hədəf saturasiya ilə oksigen terapiyası və səbəbin aradan qaldırılmasıdır (pnevmotoraksın drenajı, bronxolitiklər, antibiotiklər, antikoaqulyantlar, antidotlar). Pozulmalar artdıqda yüksək axınlı oksigenasiya, qeyri-invaziv ventilyasiya, intubasiya və süni ventilyasiya, son dərəcə ağır hallarda EKMO tətbiq edilir. Üsulları reanimatoloq seçir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qəfil ağır təngnəfəslik, boğulma, cümləni deyə bilməmək, dodaqların göyərməsi, huşun dumanlanması zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın; anafilaksiya əlamətlərində — üzün və dilin şişməsi, səpgi, təzyiqin düşməsi — dərhal 103-ə zəng edin. İnsanı oturdun, təmiz hava təmin edin, təyin olunmuş inhalyator və ya adrenalin avtoinyektoru varsa, istifadə edin.
Üst termin: Tənəffüs çatışmazlığı
Əlaqəli terminlər
- Tənəffüs çatışmazlığı
- Kəskin respirator distress sindromu
- Pnevmoniya
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Pnevmotoraks
- Ağciyərlərin süni ventilyasiyası
- Qeyri-invaziv ağciyər ventilyasiyası
- Arterial qanın qaz analizi
