Qida borusu ilə on iki barmaq bağırsaq arasında yerləşən, qidanın toplandığı, qarışdırıldığı və həzmin başladığı həzm sisteminin boş əzələli orqanı.
Mədə həzm traktının genişlənmiş hissəsidir; qarnın yuxarı hissəsində, əsasən solda diafraqmanın altında yerləşir. Qida borusundan qidanı qəbul edir, müvəqqəti saxlayır, mədə şirəsi ilə qarışdırır və kiçik porsiyalarla on iki barmaq bağırsağa ötürür. Boş mədənin həcmi kiçikdir, lakin divarlarının genişlənə bilməsi sayəsində xeyli miqdarda qida yerləşdirə bilər.
Quruluşu və funksiyası
- Şöbələri: kardiya (qida borusunun birləşdiyi yer), dib (tağ), cisim, antral şöbə və pilorus — qidanın bağırsağa çıxışını tənzimləyən əzələ qapağı.
- Divarı: vəziləri olan selikli qişa, selikaltı qat, hamar əzələnin üç qatı və xarici seroz qişa.
- Mədə şirəsi: xlorid turşusu mikrobların böyük hissəsini məhv edir və zülalları parçalayan pepsini aktivləşdirir; daxili faktor B12 vitamininin sorulması üçün vacibdir; selik və bikarbonatlar divarı özünü həzmdən qoruyur.
- Hormonlar: qastrin turşu ifrazını stimullaşdırır, qrelin aclıq hissinin formalaşmasında iştirak edir.
Klinik əhəmiyyəti
Aqressiv (turşu, pepsin) və qoruyucu amillər arasındakı tarazlıq selikli qişanın sağlamlığını müəyyən edir. Onu Helicobacter pylori, qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, alkoqol və siqaret pozur. Autoimmun qastritdə və ya mədə çıxarıldıqdan sonra daxili faktorun çatışmazlığı B12-defisitli anemiyaya gətirib çıxarır. Mədənin boşalmasının pozulması ürəkbulanma, erkən doyma, qusma yaradır. Selikli qişaya baxmaq üçün biopsiya ilə qastroskopiya, motorikanı qiymətləndirmək üçün boşalma sintiqrafiyası, H. pylori-ni aşkar etmək üçün tənəffüs testi və nəcisdə antigen analizi istifadə olunur.
Hansı xəstəliklərlə bağlıdır
- kəskin və xroniki qastrit, o cümlədən atrofik və autoimmun;
- mədə xorası və eroziyalar, mədə-bağırsaq qanaxması;
- mədə polipləri və xərçəngi, xərçəngönü vəziyyət kimi intestinal metaplaziya;
- qastroparez, funksional dispepsiya;
- diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığı, qastroezofageal reflüks xəstəliyi.
Qanlı qusma, qara nəcis, qarında kəskin «xəncər» ağrısı dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmağı tələb edir. Epiqastriyada davamlı ağrı, arıqlama və iştahanın azalması qastroenteroloq tərəfindən planlı müayinə üçün səbəbdir.
Əlaqəli terminlər
- Mədə xorası
- Qastrit
- Mədə xərçəngi
- Helikobakter infeksiyası
- Qastroskopiya
- Həzm sistemi
- Qastroparez
- Mədə polipi
