Qastroparez mexaniki maneə olmadan mədənin boşalmasının xroniki ləngiməsidir; tez-tez rast gəlinən səbəbi şəkərli diabetdir.
Qastroparez mədənin hərəki funksiyasının pozulmasıdır: qida mədədə normadan uzun müddət ləngiyir, halbuki çıxışda mexaniki maneə (şiş, çapıq daralması) yoxdur. Səbəb azan sinirin, sinir hüceyrələrinin və mədə divarının əzələ qatının zədələnməsidir, bu səbəbdən yığılmalar zəif və koordinasiyasız olur.
Səbəblər və risk amilləri
- 1-ci və 2-ci tip şəkərli diabet, xüsusən qlükozaya uzun müddət zəif nəzarət olduqda;
- idiopatik qastroparez — səbəb müəyyən edilmir, daha çox gənc qadınlarda, bəzən virus infeksiyasından sonra;
- azan sinirin zədələnməsi ilə mədə, qida borusu və döş qəfəsində aparılan əməliyyatlar;
- dərmanlar: opioidlər, QLP-1 reseptor aqonistləri, bəzi antidepressantlar;
- Parkinson xəstəliyi, sistem sklerodermiya, hipotireoz.
Simptomlar
- ürəkbulanma və qusma, bəzən saatlarla əvvəl yeyilmiş qida ilə;
- az miqdarda yeməkdən sonra erkən doyma və dolğunluq hissi;
- qarnın yuxarı hissəsində köp və ağrı;
- çəkinin azalması, diabetiklərdə qan şəkərinin gözlənilməz dəyişmələri.
Diaqnostika
Əvvəlcə qastroskopiya ilə mexaniki maneə və xora istisna edilir. Təsdiq üçün qızıl standart 4 saat ərzində sınaq səhər yeməyi ilə mədənin boşalmasının ssintiqrafiyasıdır; alternativ — nişanlanmış karbonla tənəffüs testi. Müayinədən əvvəl həkimlə razılaşdırmaqla motorikaya təsir edən preparatlar dayandırılır. Qlükoza və qlikozilləşmiş hemoqlobin səviyyəsi, qalxanabənzər vəzin funksiyası, elektrolitlər yoxlanılır.
Müalicə
Əsas qidalanmadır: tez-tez kiçik porsiyalar, az yağlı və kobud liflərdən kasıb yumşaq və ya xırdalanmış qida, ağır gedişdə — maye qida qarışıqları. Diabetiklər üçün qlükozaya yaxşı nəzarət vacibdir. Mümkün olduqda boşalmanı ləngidən dərmanlar dayandırılır. Həkim yan təsirlərini nəzərə alaraq prokinetiklər və qusma əleyhinə vasitələr təyin edə bilər. Ağır, müalicəyə davamlı gedişdə zond vasitəsilə qidalanma, mədənin elektrostimulyasiyası və ya endoskopik piloromiotomiya (G-POEM) tətbiq edilir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Dayanmayan qusma, hətta suyu saxlaya bilməmə, susuzlaşma əlamətləri (ağız quruluğu, seyrək sidik ifrazı, başgicəllənmə), qan qusma, güclü qarın ağrısı, diabetiklərdə isə çox yüksək və ya aşağı qan şəkəri və huşun qarışması zamanı təcili müraciət edin və ya təcili tibbi yardım (103) çağırın.
