Plantar fassiit

Plantar fassiya daban qabarından barmaqların əsasına qədər uzanır və pəncənin uzununa günbəzini saxlayır. Daimi həddən artıq yüklənmə zamanı onun daban sümüyünə birləşdiyi yerdə mikrocırılmalar və degenerativ dəyişikliklər yaranır — əslində bu, klassik iltihabdan çox, yüklənmə ilə bağlı fassiopatiyadır. Xəstəlik daha çox 40–60 yaşda və qaçışçılarda rast gəlinir, adətən əməliyyatsız keçir, lakin aylarla davam edə bilər.

Səbəblər və risk amilləri

• artıq bədən çəkisi;
• bərk səthdə uzun müddət durmaq və ya yerimək, qaçış yükünün qəfil artırılması;
• baldır əzələsinin və Axilles vətərinin qısalması, pəncənin arxaya bükülməsinin məhdudlaşması;
• yastıayaqlılıq və ya əksinə, hündür günbəz;
• amortizasiyasız, yastı və köhnəlmiş ayaqqabı;
• bəzən — vətərlərin birləşmə yerlərinin zədələndiyi spondiloartritlər.

Simptomlar

Səhər ilk addımlarda və ya oturduqdan sonra dabanın aşağı daxili hissəsində kəskin, «sancan» ağrı tipikdir — «start ağrısı». Bir az yeridikdən sonra yüngülləşmə hiss olunur, lakin günün sonunda və ya uzun müddət ayaq üstə durduqdan sonra ağrı qayıdır. Daban qabarının ön hissəsinə basdıqda ağrı olur. Adətən şişkinlik və qızartı müşahidə edilmir.

Diaqnostika

Diaqnoz şikayətlər və müayinə əsasında qoyulur. Ultrasəs müayinəsi fassiyanın qalınlaşmasını göstərir, rentgenoqrafiya sınığı istisna etməyə kömək edir və daban mahmızını aşkarlayır (o, həmişə ağrının səbəbi olmur). Daban sümüyünün stress sınığı və ya fassiyanın cırılması şübhəsində MRT lazımdır. Atipik hallarda sinirlərin sıxılması və revmatik xəstəliklər istisna edilir.

Müalicə

Xəstələrin əksəriyyətində konservativ müalicə ilə simptomlar 6–12 ay ərzində azalır:

• plantar fassiyanın və baldır əzələsinin dartılması — müalicənin əsasıdır;
• yükün müvəqqəti azaldılması, yumşaq dabanlı və günbəzi dəstəkləyən ayaqqabı, ortopedik altlıqlar, gecə ortezləri;
• həkimin təyinatı ilə qısa müddətə qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr;
• inadlı gedişdə zərbə-dalğa terapiyası;
• qlükokortikoid inyeksiyaları — məhdud şəkildə, çünki fassiyanın cırılması və daban piy yastığının atrofiyası riskini artırır.

Əməliyyat yalnız uzun müddət müalicə effektsiz olduqda nəzərdən keçirilir.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli

Daban ağrısı travma və ya tullanmadan sonra yaranıbsa, pəncədə şaqqıltı və kəskin ağrı olubsa, ayağa basmaq mümkün deyilsə, daban qızarıb şişibsə, temperatur qalxıbsa, pəncədə keyimə varsa — təcili müraciət edin. Ağrı bir neçə həftə keçmirsə, planlı məsləhət lazımdır.