Qızdırma, öskürək, konyunktivit və mərhələli yayılan ləkəli-papulyoz səpgi ilə gedən yüksək yoluxucu virus infeksiyasıdır; ağır ağırlaşmalarla təhlükəlidir.
Qızılca insanın ən yoluxucu infeksiyalarından biridir: qızılca virusu xəstənin yanında olmuş peyvəndsiz insanların demək olar ki, hamısına keçir. Bu, «zərərsiz uşaq xəstəliyi» deyil: o, immuniteti müvəqqəti zəiflədir və xüsusən kiçik uşaqlarda və arıqlamış xəstələrdə pnevmoniyaya, ensefalitə və ölümə səbəb ola bilər. Vaksinasiya sayəsində qızılca nadir hala gəlib, lakin peyvəndlə əhatə azaldıqda alovlanmalar qayıdır.
Səbəblər və risk amilləri
Virus hava-damcı yolu ilə ötürülür və xəstə otağı tərk etdikdən sonra iki saata qədər havada qala bilər. Yoluxucu dövr səpgidən təxminən 4 gün əvvəl başlayır və 4 gün sonra bitir. Peyvənd olunmamış uşaqlar və yetkinlər, ilk peyvənd yaşına çatmamış körpələr və immun çatışmazlığı olan insanlar xəstələnir.
Simptomlar
- təmasdan 10–14 gün sonra başlanğıc: yüksək qızdırma, güclü zökəm, quru öskürək, konyunktivit, işıqdan qorxma;
- Belski–Filatov–Koplik ləkələri: yanaqların selikli qişasında xırda ağımtıl nöqtələr;
- 3–5-ci gün qulaqarxası nahiyədə və üzdə başlayan və 3 gün ərzində gövdəyə və ətraflara enən ləkəli-papulyoz səpgi;
- sonra səpgi tündləşir və qabıqlanır.
Diaqnostika
Diaqnoz qanda qızılca virusuna qarşı IgM anticisimlərinin təyini və ya udlaq yaxmasının və sidiyin PZR analizi ilə təsdiqlənir. Hər bir hal barədə sanitar-epidemioloji xidmətə məlumat verilir, təmasda olanların peyvənd statusu yoxlanılır.
Müalicə
Spesifik antiviral müalicə yoxdur. Dəstəkləyici terapiya aparılır: qızdırmasalıcılar, bol maye, gözlərə və selikli qişalara qulluq. ÜST qızılcalı uşaqlara ağır ağırlaşmaların riskini azaldan A vitamini tövsiyə edir; onu həkim təyin edir. Bakterial ağırlaşmalarda antibiotiklər tətbiq olunur. Xəstə təcrid edilir.
Ağırlaşmalar
Orta otit, pnevmoniya, larinqit, susuzlaşma ilə ishal, ensefalit; nadir hallarda, illər sonra yarımkəskin sklerozlaşdırıcı panensefalit. Hamiləlikdə qızılca düşük və vaxtından əvvəl doğuş riskini artırır.
Profilaktika
Milli təqvim üzrə qızılca, məxmərək və parotitə qarşı peyvəndin iki dozası. Peyvəndsiz təmasda olanların təmasdan sonrakı ilk 72 saatda peyvənd olunması xəstəliyin qarşısını ala bilər; bəzi qruplara immunoqlobulin yeridilir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Təngnəfəslik və tezləşmiş nəfəs, qıcolmalar, şiddətli baş ağrısı, yuxululuq və ya şüurun dolaşması, susuzlaşma əlamətləri olduqda, uşaq içə bilmədikdə təcili tibbi yardım (103) çağırın.
