Qızılca hava-damcı yolu ilə asanlıqla yayılan kəskin virus infeksiyasıdır: yüksək hərarət, öskürək, gözlərin qızarması və bədənə yayılan ləkəli səpgi ilə gedir. Peyvənd olunmamış uşaqlarda pnevmoniya və ensefalit kimi ciddi ağırlaşmalar verə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Morbilli
Xəstəlik haqqında
Qızılca (morbilli) ən yoluxucu insan infeksiyalarından biridir: xəstə ilə eyni otaqda olan və immuniteti olmayan insanların demək olar ki, hamısı yoluxur. Virus otaqda havada bir müddət qala bilir.
Xəstəlik ən ağır şəkildə kiçik yaşlı uşaqlarda, qidalanması zəif və A vitamini çatışmazlığı olan, eləcə də immuniteti zəif uşaqlarda keçir. Peyvəndləmə geniş aparılan ölkələrdə qızılca nadir hala gəlmişdi, lakin peyvənd əhatəsi azaldıqda epidemiyalar yenidən baş verir.
Keçirilmiş xəstəlik ömürlük immunitet yaradır. Qızılca virusu müvəqqəti olaraq immun sistemi zəiflədir – xəstəlikdən sonra bir neçə ay ərzində uşaq digər infeksiyalara daha həssas olur.
Səbəbləri
Törədici qızılca virusudur (Morbillivirus). Mənbə – xəstə insan; o, səpgi başlamazdan bir neçə gün əvvəl və səpginin ilk günlərində yoluxucudur.
Ötürülmə yolu – hava-damcı: öskürmə, asqırma, danışıq zamanı virus havaya düşür və uzaq məsafəyə yayıla bilir.
Risk amilləri:
- peyvəndin olunmaması və ya peyvənd kursunun tamamlanmaması;
- bir yaşa qədər uşaqlar (hələ peyvənd olunmayıblar);
- immun çatışmazlığı, qidalanma çatışmazlığı;
- epidemiya olan regionlara səfər.
Klinik mənzərə
İnkubasiya dövrü təxminən bir-iki həftə çəkir. Xəstəlik mərhələli gedir.
Kataral dövr
- yüksək hərarət;
- quru, «hürən» öskürək, burun axması;
- konyunktivit: gözlərin qızarması, yaşarma, işığa həssaslıq;
- yanaqların daxili səthində ağımtıl xırda ləkələr (Koplik ləkələri).
Səpgi dövrü
- hərarətin yenidən yüksəlməsi fonunda qırmızı ləkəli-düyünlü səpgi;
- səpgi əvvəlcə qulaqların arxasında və üzdə, sonra bədəndə, daha sonra qol və ayaqlarda yaranır;
- ləkələr bir-birinə qovuşa bilər.
Sağalma dövrü
Səpgi eyni ardıcıllıqla solur, yerində qəhvəyi piqmentasiya və xırda qəpəklənmə qalır.
Uşaqda nəfəs darlığı, qıcolma, şüurun pozulması, güclü baş ağrısı və ya maye qəbul edə bilməmə yaranarsa, dərhal 103-ə zəng edin.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
- klinik baxış – tipik ardıcıllıqla yayılan səpgi, Koplik ləkələri, kataral əlamətlər;
- qanda qızılca virusuna qarşı IgM anticisimlərinin aşkarlanması;
- udlaq yaxmasında və ya sidikdə virus RNT-sinin PZR ilə təyini;
- ağırlaşma şübhəsində – ümumi qan analizi, ağciyərlərin rentgenoqrafiyası.
Differensial diaqnostika məxmərək, skarlatina, qəfil ekzantema, infeksion eritema, enterovirus infeksiyası və dərman allergiyası ilə aparılır. Qızılca şübhəsi olan hallar barədə səhiyyə orqanlarına məlumat verilir.
Ağırlaşmalar
- pnevmoniya – ən çox rast gələn ağır ağırlaşma;
- orta otit, laringit və yalançı krup;
- ishal və susuzlaşma;
- keratit, görmənin zəifləməsi – xüsusən A vitamini çatışmazlığında;
- ensefalit;
- illər sonra yaranan nadir, lakin ağır beyin zədələnməsi – yarımkəskin sklerozlaşan panensefalit;
- hamiləlikdə – düşük və vaxtından əvvəl doğuş riski.
Müalicə
Qızılca virusuna qarşı spesifik müalicə yoxdur, müalicə simptomatikdir və pediatr tərəfindən təyin edilir:
- yataq rejimi, bol maye qəbulu, yüngül qidalanma;
- yüksək hərarətdə yaşa uyğun hərarətsalıcı vasitələr (parasetamol, ibuprofen); aspirin uşaqlara verilmir;
- gözlərin təmizlənməsi, otağın işığının azaldılması;
- Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyəsinə əsasən uşaqlara A vitamini təyin olunur – dozanı yalnız həkim müəyyən edir;
- bakterial ağırlaşmalar (pnevmoniya, otit) olduqda – antibiotiklər.
Ağır gedişdə, kiçik yaşlı uşaqlarda və ağırlaşmalar olduqda müalicə stasionarda aparılır.
Profilaktika
- əsas üsul – Milli Peyvənd Təqviminə uyğun qızılca, məxmərək və parotitə qarşı (QMP) iki dozalı peyvəndləmə;
- peyvənd olunmamış insan xəstə ilə təmasda olubsa, ilk günlər ərzində peyvənd və ya immunoqlobulin yeridilməsi xəstəliyin qarşısını ala və ya onu yüngülləşdirə bilər – bu barədə həkimə müraciət edin;
- xəstə uşaq səpgi başlayandan sonra bir neçə gün kollektivə buraxılmır.
Yaxınları necə qorumalı
Xəstəni ayrıca otaqda saxlayın, otağı tez-tez havalandırın. Peyvənd olunmamış uşaqları, hamilələri və immuniteti zəif ailə üzvlərini xəstədən uzaq tutun. Klinikaya getməzdən əvvəl zəng edib qızılca şübhəsi barədə xəbərdarlıq edin ki, başqa pasiyentlər yoluxmasın.
Yadda saxla!
Qızılca «zərərsiz uşaq xəstəliyi» deyil – peyvənd olunmamış uşaqlarda ciddi ağırlaşmalar verə bilər. İki doza peyvənd uşağı etibarlı şəkildə qoruyur.
- Yüksək hərarət, öskürək, qızarmış gözlər və səpgi olduqda pediatrı evə çağırın.
- Nəfəs darlığı, qıcolma və ya letargiya olduqda təcili yardım çağırın.
- Uşağın peyvənd kartını yoxlayın və buraxılmış dozaları vurdurun.
Suallar və cavablar
Xeyr, keçirilmiş qızılca adətən ömürlük immunitet yaradır. Təkrar xəstələnmə son dərəcə nadirdir və əsasən ağır immun çatışmazlığı olan insanlarda mümkündür.
İki doza peyvənd almış uşaqlarda xəstələnmə nadirdir. Əgər xəstəlik baş verərsə, adətən daha yüngül keçir və ağırlaşmalar az olur. Bir dozası olan uşaqlarda qoruma tam olmadığı üçün ikinci dozanı vaxtında vurmaq vacibdir.
Bəli, hərarət yüksək olmadıqda isti duş qəbul etmək olar – bu, səpginin gedişinə pis təsir etmir və gigiyena üçün faydalıdır. Uşağı soyuqdan qorumaq və çimdikdən sonra yaxşı qurulamaq lazımdır.
Adətən səpgi başlayandan bir neçə gün sonra, hərarət normallaşdıqda və ağırlaşmalar olmadıqda. Dəqiq müddəti pediatr müəyyən edir.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
