Artıq piy toxumasının əzələ kütləsinin və gücünün azalması ilə birləşməsi; yıxılma, əlillik və metabolik ağırlaşma riskini artırır.
Sarkopenik piylənmə insanda eyni vaxtda həm artıq piy, həm də az əzələ olduğu vəziyyətdir; əzələlər təkcə həcmcə kiçilmir, həm də zəifləyir. Bu zaman bədən çəkisi dolu insan üçün “adi” görünə, bədən kütləsi indeksi isə real problemi əks etdirməyə bilər. İki pozğunluq bir-birini gücləndirir: piy toxuması xroniki iltihabı və insulinrezistentliyi saxlayır, bunlar əzələ itkisini sürətləndirir, zəif əzələlər isə fəallığı və enerji sərfini azaldır.
Səbəblər və risk amilləri
- 60–65 yaşdan yuxarı yaş, cinsi hormonların səviyyəsinin azalması;
- az hərəkətlilik, uzunmüddətli yataq rejimi;
- qidada zülal çatışmazlığı, güc məşqləri olmadan təkrarlanan sərt pəhrizlər;
- 2-ci tip şəkərli diabet, xroniki böyrək xəstəliyi, ürək çatışmazlığı, onkoloji xəstəliklər;
- qlükokortikoidlərin uzunmüddətli qəbulu.
Simptomlar
Pilləkənlə qalxmaq və əllərin köməyi olmadan stuldan durmaq çətinləşir, yorğunluq tez yaranır, əlin sıxma gücü zəifləyir, yeriş yavaşıyır, yıxılmalar tezləşir. Zahirən böyümüş qarın və nazikləşmiş qol-ayaqlar diqqəti cəlb edir.
Diaqnostika
Avropa klinik qidalanma və piylənmənin öyrənilməsi cəmiyyətlərinin (ESPEN/EASO) konsensusuna görə, əvvəlcə bədən kütləsi indeksi və ya bel çevrəsi ilə piylənmə aşkarlanır, sonra əzələ funksiyası — dinamometrlə əlin sıxma gücü və ya stuldan qalxma testi qiymətləndirilir. Diaqnozu bədən kompozisiyasının analizi təsdiqləyir: ikienerjili rentgen absorbsiometriyası və ya bioimpedansometriya.
Müalicə
- həftədə 2–3 dəfə güc məşqləri aerob yüklə birlikdə — əsas komponentdir;
- bir neçə qida qəbuluna bölünmüş kifayət qədər zülalla mülayim kalori defisiti;
- məşqsiz sürətli arıqlamadan çəkinmək — bu zaman əzələlər də itirilir;
- piylənmənin dərman müalicəsində həkim əzələ kütləsinin itirilməsi riskini nəzərə alır;
- yanaşı xəstəliklərin müalicəsi, D vitamini çatışmazlığının aradan qaldırılması.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- güclü ağrı, ayağa dayaq edə bilməmək və ya baş travması ilə yıxılma — təcili tibbi yardım (103) çağırın;
- bir tərəfdə qol və ya ayaqda qəfil zəiflik, üzün asimmetriyası, nitq pozğunluğu — dərhal 103;
- artan zəifliklə müşayiət olunan sürətli, izahı olmayan arıqlama.
Üst termin: Piylənmə
Əlaqəli terminlər
- Piylənmə
- Sarkopeniya
- Bədən kompozisiyası
- Əzələ zəifliyi
- Bədən kütləsi indeksi
- Bel çevrəsi
- İnsulinrezistentlik
- Osteoporoz
