Insulin resistance

İnsulinrezistentlik əzələlərin, qaraciyərin və piy toxumasının insulinə həssaslığının azalmasıdır; normal şəkəri saxlamaq üçün daha çox hormon tələb olunur.

Sinonimlər: İnsulinə rezistentlik

İnsulinrezistentlikdə hüceyrələr insulinə zəif cavab verir və mədəaltı vəzi kompensator olaraq onu daha çox ifraz edir. Beta-hüceyrələr öhdəsindən gəldikcə qlükoza normal qalır, lakin zamanla onların ehtiyatı tükənir — prediabet və 2-ci tip şəkərli diabet inkişaf edir. İnsulinrezistentlik metabolik sindromun əsasında durur və yüksək ürək-damar riski ilə əlaqəlidir. XBT-10-da ayrıca kodu yoxdur: həkimlər onu mexanizm və risk amili kimi qiymətləndirirlər.

Səbəblər və risk amilləri

artıq bədən çəkisi, xüsusən abdominal (visseral) piylənmə;
az hərəkətli həyat tərzi, yüksək kalorili qida və şirin içkilərin çoxluğu;
irsiyyət, qohumlarda 2-ci tip diabet;
polikistoz yumurtalıq sindromu, keçmişdə hestasion diabet;
yuxu çatışmazlığı, xroniki stress, siqaret çəkmə;
endokrin xəstəliklər (Kuşinq sindromu, akromeqaliya), qlükokortikoidlərin qəbulu.

Simptomlar

Spesifik şikayət yoxdur. Dolayı əlamətlər bel çevrəsinin artması, çəki atmağın çətinliyi, qara akantoz (boyunda, qoltuqaltında tünd məxməri dəri sahələri), təzyiqin və triqliseridlərin yüksəlməsi, qaraciyərin piylənməsidir. Qadınlarda tez-tez menstruasiya dövrü pozulur.

Diaqnostika

Birbaşa «qızıl standart» olan klamp üsulu yalnız tədqiqatlarda istifadə olunur. Praktikada acqarına qlükoza və insulin təyin edilir, HOMA-IR indeksi hesablanır, qlükozatolerantlıq testi, qlikozilləşmiş hemoqlobin, lipid profili, bel çevrəsi, arterial təzyiq, qaraciyər fermentləri qiymətləndirilir. HOMA-IR-in əhəmiyyəti məhduddur: vahid hədd yoxdur və yalnız bu indeksə görə müalicə təyin edilmir.

Müalicə

Əsas məsələ həyat tərzinin dəyişdirilməsidir: müntəzəm aerob və güc məşqləri, sürətli karbohidratları və doymuş yağları məhdudlaşdıran qidalanma, çəkinin 5–10 % azaldılması, yuxunun normallaşdırılması. Bu, insulinə həssaslığı sübut olunmuş şəkildə artırır. Prediabet, polikistoz yumurtalıq sindromu və ya piylənmə olduqda həkim dərman əlavə edə bilər (məsələn, metformin və ya QLP-1 reseptor aqonistləri qrupundan preparatlar) — yalnız göstəriş olduqda.

Profilaktika

Normal çəkini və bel çevrəsini saxlamaq, hər gün hərəkət etmək, siqareti tərgitmək, risk amilləri olduqda qanda qlükozanı müntəzəm yoxlatmaq.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli

Susuzluq və tez-tez sidiyə getmə yaranıbsa, bel çevrəsi sürətlə artırsa, boyunda və ya qoltuqaltında dəri tündləşibsə, menstruasiya dövrü pozulubsa, endokrinoloqa və ya terapevtə yazılın. İnsulinrezistentlik özü təcili yardım tələb etmir.